Anatomia
Położenie
Dno dołu podkolanowego, najgłębsza warstwa tylnej strony kolana. Ścięgno biegnie wewnątrz torebki stawowej, między łąkotką boczną a więzadłem pobocznym strzałkowym.
Przyczep początkowy
- Bruzda na bocznej powierzchni kłykcia bocznego kości udowej
- Róg tylny łąkotki bocznej
- Głowa kości strzałkowej (przez więzadło podkolanowo-strzałkowe)
Przyczep końcowy
- Tylna powierzchnia kości piszczelowej powyżej kresy mięśnia płaszczkowatego
Unerwienie
Nerw piszczelowy (L4–S1)
Unaczynienie
Tętnice kolanowe dolne (z tętnicy podkolanowej)
Funkcja
Staw kolanowy
- Koncentrycznie: „odblokowanie” wyprostowanego kolana, czyli rotacja wewnętrzna podudzia (w łańcuchu otwartym) lub rotacja zewnętrzna uda (w łańcuchu zamkniętym) na początku zginania
- Ekscentrycznie: kontrola rotacji zewnętrznej podudzia i przesunięcia kości udowej do przodu na piszczeli przy schodzeniu
- Statycznie: stabilizacja tylno-bocznej części kolana; odciąga róg tylny łąkotki bocznej podczas zginania
Ruch funkcjonalny
- Przejście z wyprostu do zgięcia kolana podczas chodu
- Schodzenie z górki i po schodach
- Przysiad i wstawanie z przysiadu
Znaczenie kliniczne
Mięsień podkolanowy jest elementem kąta tylno-bocznego kolana. Jego uszkodzenie zwykle towarzyszy poważniejszym urazom, np. więzadła krzyżowego tylnego (PCL) lub ACL. Izolowana tendinopatia mięśnia podkolanowego pojawia się u biegaczy, zwłaszcza przy bieganiu z górki.
Typowe objawy obejmują ból tylno-bocznej strony kolana, ból przy schodzeniu z górki i po schodach, tkliwość przed więzadłem pobocznym strzałkowym przy zgiętym kolanie oraz przy urazie niestabilność rotacyjną kolana.
Ból tyłu kolana wymaga różnicowania m.in. z torbielą Bakera (zob. półbłoniasty), uszkodzeniem łąkotki i tendinopatią dwugłowego uda. Mięsień współpracuje przy rotacji wewnętrznej podudzia z półścięgnistym i smukłym, a dno dołu podkolanowego dzieli z mięśniami brzuchatym łydki i płaszczkowatym.
Najczęstsze pytania
Co znaczy, że mięsień podkolanowy „odblokowuje” kolano?
W pełnym wyproście kolano jest „zaryglowane” przez lekką rotację. Mięsień podkolanowy odwraca tę rotację na początku zginania i umożliwia płynne zgięcie.
Dlaczego mięsień podkolanowy boli przy bieganiu z górki?
Przy schodzeniu mięsień hamuje przesuwanie kości udowej do przodu na piszczeli i rotację podudzia. Duże, powtarzalne obciążenie ekscentryczne może przeciążyć ścięgno.
Jaki nerw unerwia mięsień podkolanowy?
Nerw piszczelowy (L4–S1).
Podsumowanie
Mięsień podkolanowy odblokowuje kolano i stabilizuje jego tylno-boczną część. W praktyce ma znaczenie przy urazach kąta tylno-bocznego, tendinopatii u biegaczy i diagnostyce bólu tylnej strony kolana.