Anatomia
Położenie
Tylna strona uda, przyśrodkowo, pod mięśniem półścięgnistym. Ma szerokie, błoniaste ścięgno początkowe. Jego przyczep końcowy rozgałęzia się w tylno-przyśrodkowej części kolana.
Przyczep początkowy
- Guz kulszowy (górno-boczna część)
Przyczep końcowy
- Tylna powierzchnia kłykcia przyśrodkowego kości piszczelowej
- Więzadło podkolanowe skośne
- Powięź mięśnia podkolanowego i łąkotka przyśrodkowa (włókna)
Unerwienie
Część piszczelowa nerwu kulszowego (L5–S2)
Unaczynienie
Tętnice przeszywające z tętnicy głębokiej uda, tętnica pośladkowa dolna
Funkcja
Staw biodrowy
- Koncentrycznie: wyprost biodra
- Ekscentrycznie: kontrola zgięcia biodra przy pochyleniu tułowia
Staw kolanowy
- Koncentrycznie: zgięcie kolana i rotacja wewnętrzna podudzia
- Ekscentrycznie: hamowanie wyprostu kolana w biegu
- Statycznie: stabilizacja tylno-przyśrodkowej części kolana; napina łąkotkę przyśrodkową przy zginaniu
Ruch funkcjonalny
- Sprint i hamowanie
- Martwy ciąg i skłony
- Kopnięcie i wysokie wymachy nogi (taniec, sztuki walki)
Znaczenie kliniczne
Między ścięgnem mięśnia półbłoniastego a głową przyśrodkową brzuchatego łydki leży kaletka, której powiększenie tworzy torbiel Bakera (torbiel podkolanową). Mięsień może też ulegać naderwaniu, częściej w ruchach z dużym rozciągnięciem (taniec, kopnięcia), oraz tendinopatii przyczepu bliższego przy guzie kulszowym.
Typowe objawy obejmują uczucie napięcia i obrzęk pod kolanem (torbiel Bakera), ból tylno-przyśrodkowej strony kolana, ból przy siedzeniu na twardym podłożu (przyczep bliższy) oraz ból tylnej strony uda przy rozciąganiu.
Torbiel Bakera zwykle towarzyszy innym problemom kolana, np. chorobie zwyrodnieniowej lub uszkodzeniu łąkotki. Jej pęknięcie może przypominać zakrzepicę żył głębokich, którą trzeba wykluczyć. Mięsień współpracuje z półścięgnistym i dwugłowym uda, a przy rotacji podudzia z podkolanowym.
Najczęstsze pytania
Co to jest torbiel Bakera?
To wypełniona płynem torbiel w dole podkolanowym, powstająca z kaletki między mięśniem półbłoniastym a głową przyśrodkową mięśnia brzuchatego łydki.
Czym różni się półbłoniasty od półścięgnistego?
Oba leżą przyśrodkowo na tylnej stronie uda. Półbłoniasty jest głębszy i szerszy i przyczepia się do tylnej części kłykcia przyśrodkowego piszczeli. Półścięgnisty jest powierzchowny i kończy się w gęsiej stopce.
Jaki nerw unerwia mięsień półbłoniasty?
Część piszczelowa nerwu kulszowego (L5–S2).
Podsumowanie
Mięsień półbłoniasty prostuje biodro, zgina kolano i stabilizuje tył kolana. W praktyce ma znaczenie przy torbieli Bakera, urazach mięśni kulszowo-goleniowych i bólu tylno-przyśrodkowej strony kolana.