Anatomia
Położenie
Przedni przedział uda, warstwa powierzchowna. Leży między mięśniem obszernym bocznym a przyśrodkowym, nad mięśniem obszernym pośrednim. Jako jedyna część mięśnia czworogłowego przechodzi nad stawem biodrowym, więc działa na dwa stawy.
Przyczepy początkowe
Głowa prosta
- Kolec biodrowy przedni dolny
Głowa zagięta
- Bruzda nadpanewkowa kości biodrowej
- Torebka stawu biodrowego
Przyczep końcowy
- Podstawa rzepki (przez wspólne ścięgno mięśnia czworogłowego)
- Guzowatość kości piszczelowej (przez więzadło rzepki)
Unerwienie
Nerw udowy (L2–L4)
Unaczynienie
Gałąź zstępująca tętnicy okalającej udo bocznej, tętnica głęboka uda
Funkcja
Staw kolanowy
- Koncentrycznie: wyprost podudzia
- Ekscentrycznie: hamowanie zgięcia kolana przy lądowaniu, przysiadzie i schodzeniu ze schodów
- Statycznie: stabilizacja kolana w pozycjach ze zgiętym kolanem
Staw biodrowy
- Koncentrycznie: zgięcie uda, najsilniejsze przy zgiętym kolanie
- Ekscentrycznie: kontrola wyprostu biodra w końcowej fazie podporu i w zamachu podczas biegu
Ruch funkcjonalny
- Kopnięcie piłki i sprint
- Wstawanie z krzesła i wchodzenie po schodach
- Przenoszenie kończyny w fazie wymachu chodu
Znaczenie kliniczne
Mięsień prosty uda jest najczęściej uszkadzaną częścią mięśnia czworogłowego. Ma budowę dwustawową i pracuje ekscentrycznie przy dużych prędkościach, dlatego ulega naderwaniom w obrębie połączenia mięśniowo-ścięgnistego, w tym uszkodzeniom centralnego ścięgna głowy zagiętej. U młodzieży może dojść do awulsji kolca biodrowego przedniego dolnego (AIIS Avulsion).
Typowe objawy obejmują ból przedniej części uda lub pachwiny podczas sprintu i kopnięcia, ból przy rozciąganiu (zgięcie kolana z wyprostem biodra), osłabienie zgięcia biodra i tkliwość w obrębie brzuśca.
Skrócenie mięśnia widać w teście Thomasa i teście Ely'a. Sprzyja ono przodopochyleniu miednicy, nasileniu lordozy lędźwiowej i wzrostowi nacisku w stawie rzepkowo-udowym. Mięsień uczestniczy w przeciążeniach aparatu wyprostnego kolana, takich jak tendinopatia ścięgna mięśnia czworogłowego i kolano skoczka. Okolicę przyczepu rzepkowego obciąża zwłaszcza powtarzalne lądowanie.
Podsumowanie
Mięsień prosty uda łączy funkcję zginacza biodra i prostownika kolana. Dlatego jest szczególnie ważny w sporcie i w codziennych ruchach, takich jak wstawanie czy chodzenie po schodach. Jest też najbardziej podatną na urazy częścią mięśnia czworogłowego, a jego skrócenie wpływa na ustawienie miednicy i obciążenie kolana.