Anatomia
Położenie
Przednia strona uda. Cztery głowy zbiegają się w ścięgno mięśnia czworogłowego, które obejmuje rzepkę i przechodzi w więzadło rzepki.
Przyczepy początkowe
Mięsień prosty uda
- Kolec biodrowy przedni dolny i bruzda nadpanewkowa
Mięsień obszerny boczny
- Krętarz większy, warga boczna kresy chropawej
Mięsień obszerny przyśrodkowy
- Dolna część kresy międzykrętarzowej, warga przyśrodkowa kresy chropawej
Mięsień obszerny pośredni
- Przednia i boczna powierzchnia trzonu kości udowej
Przyczep końcowy
- Podstawa i brzegi rzepki (ścięgno mięśnia czworogłowego)
- Guzowatość kości piszczelowej (przez więzadło rzepki)
Unerwienie
Nerw udowy (L2–L4)
Unaczynienie
Tętnica okalająca udo boczna, tętnica głęboka uda, tętnica udowa
Funkcja
Staw kolanowy
- Koncentrycznie: wyprost kolana (wszystkie głowy)
- Ekscentrycznie: kontrola zginania kolana przy schodzeniu, przysiadzie i lądowaniu
- Statycznie: utrzymanie wyprostu w staniu, stabilizacja rzepki (obszerny przyśrodkowy i boczny)
Staw biodrowy
- Koncentrycznie: zgięcie biodra (tylko prosty uda, jedyna głowa przechodząca przez biodro)
Ruch funkcjonalny
- Wstawanie z krzesła, przysiad
- Wchodzenie i schodzenie po schodach
- Skoki, sprint i kopnięcie
Znaczenie kliniczne
Słabość mięśnia czworogłowego uda wiąże się z bólem rzepkowo-udowym, chorobą zwyrodnieniową kolana i gorszym wynikiem po rekonstrukcji ACL. Po urazach i operacjach kolana mięsień szybko zanika i jest hamowany odruchowo (hamowanie artrogenne). Przeciążenie aparatu wyprostnego daje kolano skoczka (tendinopatia więzadła rzepki) lub tendinopatię ścięgna czworogłowego.
Typowe objawy obejmują ból przedniej strony kolana przy schodzeniu i kucaniu, ból pod rzepką przy skokach, zanik uda po urazie oraz brak pełnego czynnego wyprostu kolana (lag).
U nastolatków przeciążenie przyczepu daje chorobę Osgooda–Schlattera. Siłę ocenia się dynamometrem lub testem jednego maksymalnego powtórzenia; porównanie ze stroną zdrową to ważne kryterium powrotu do sportu. Szczegóły głów: prosty uda, obszerny przyśrodkowy, obszerny boczny i obszerny pośredni. Antagonistami są mięśnie kulszowo-goleniowe.
Najczęstsze pytania
Z jakich mięśni składa się mięsień czworogłowy uda?
Z mięśnia prostego uda oraz mięśni obszernych: przyśrodkowego, bocznego i pośredniego. Wszystkie kończą się wspólnym ścięgnem na rzepce i guzowatości kości piszczelowej.
Jak wzmocnić mięsień czworogłowy po urazie kolana?
Zaczyna się od napięć izometrycznych i odzyskania pełnego wyprostu, potem przechodzi do przysiadów, wykroków, wyprostów kolana z oporem i ćwiczeń w łańcuchu zamkniętym, stopniując obciążenie.
Jaki nerw unerwia mięsień czworogłowy uda?
Nerw udowy (L2–L4). Odruch kolanowy bada głównie korzeń L4.
Podsumowanie
Mięsień czworogłowy uda prostuje kolano, a jego prosta głowa zgina biodro. W praktyce fizjoterapeuty jest podstawą rehabilitacji kolana, bólu rzepkowo-udowego i powrotu do sportu po urazach.