Anatomia
Położenie
Tylna strona uda. Mięsień dwugłowy uda leży bocznie, półścięgnisty i półbłoniasty przyśrodkowo. Wszystkie (poza głową krótką dwugłowego) zaczynają się na guzie kulszowym i przechodzą przez biodro i kolano.
Przyczepy początkowe
Mięsień dwugłowy uda
- Głowa długa: guz kulszowy
- Głowa krótka: warga boczna kresy chropawej
Mięsień półścięgnisty
- Guz kulszowy
Mięsień półbłoniasty
- Guz kulszowy
Przyczepy końcowe
Mięsień dwugłowy uda
- Głowa kości strzałkowej
Mięsień półścięgnisty
- Przyśrodkowa powierzchnia kości piszczelowej (gęsia stopka)
Mięsień półbłoniasty
- Tylna powierzchnia kłykcia przyśrodkowego kości piszczelowej
Unerwienie
Nerw kulszowy: część piszczelowa (głowa długa dwugłowego, półścięgnisty, półbłoniasty) i część strzałkowa wspólna (głowa krótka dwugłowego); L5–S2
Unaczynienie
Tętnice przeszywające z tętnicy głębokiej uda, tętnica pośladkowa dolna
Funkcja
Staw biodrowy
- Koncentrycznie: wyprost biodra
- Ekscentrycznie: kontrola zgięcia biodra (skłon, martwy ciąg)
Staw kolanowy
- Koncentrycznie: zgięcie kolana; rotacja zewnętrzna (dwugłowy) i wewnętrzna (półścięgnisty, półbłoniasty) podudzia
- Ekscentrycznie: hamowanie podudzia w końcowej fazie wymachu nogi w sprincie
- Statycznie: ochrona więzadła krzyżowego przedniego przed przesunięciem piszczeli do przodu
Ruch funkcjonalny
- Sprint i hamowanie
- Skłony i podnoszenie z ziemi
- Kopnięcie i wysokie wymachy nogi
Znaczenie kliniczne
Mięśnie kulszowo-goleniowe to najczęściej naderwane mięśnie w sportach z biegiem szybkim. Uraz zwykle dotyczy głowy długiej dwugłowego uda w fazie końcowego wymachu nogi. Przewlekle występuje tendinopatia przyczepu bliższego przy guzie kulszowym, a przy urazach z dużym rozciągnięciem oderwanie przyczepu.
Typowe objawy obejmują nagły ból tylnej strony uda przy sprincie, ból przy siedzeniu na twardym podłożu (przyczep bliższy), ból przy skłonie i rozciąganiu oraz osłabienie zginania kolana.
Najlepiej udokumentowaną profilaktyką urazów jest ćwiczenie nordic hamstring oraz stopniowe zwiększanie obciążenia biegowego. Po urazie powrót do sportu opiera się na odbudowie siły ekscentrycznej i sprintu. Mięśnie opisano osobno: dwugłowy uda, półścięgnisty i półbłoniasty. Ich antagonistą jest mięsień czworogłowy uda, a przy wyproście biodra współpracują z pośladkowym wielkim.
Najczęstsze pytania
Jakie mięśnie należą do grupy kulszowo-goleniowej?
Mięsień dwugłowy uda, półścięgnisty i półbłoniasty. Do grupy zalicza się też często część kulszowo-goleniową przywodziciela wielkiego.
Jak zapobiegać naderwaniu mięśni kulszowo-goleniowych?
Regularnie wykonując ćwiczenia ekscentryczne (nordic hamstring), trenując sprint i unikając nagłych skoków objętości biegania.
Kiedy można wrócić do biegania po naderwaniu?
Gdy bieg w umiarkowanym tempie nie boli, siła zbliża się do strony zdrowej, a stopniowe przyspieszenia nie wywołują objawów. Czas zależy od lokalizacji i rozległości urazu.
Podsumowanie
Mięśnie kulszowo-goleniowe prostują biodro i zginają kolano. W praktyce fizjoterapeuty są kluczowe w urazach sprinterów, tendinopatii przy guzie kulszowym i profilaktyce urazów w sporcie.