Anatomia
Położenie
Tylna strona uda, przyśrodkowo i powierzchownie, na mięśniu półbłoniastym. W dolnej połowie przechodzi w długie, okrągłe ścięgno.
Przyczep początkowy
- Guz kulszowy (wspólne ścięgno z głową długą mięśnia dwugłowego uda)
Przyczep końcowy
- Przyśrodkowa powierzchnia górnej części kości piszczelowej (gęsia stopka)
Unerwienie
Część piszczelowa nerwu kulszowego (L5–S2)
Unaczynienie
Tętnice przeszywające z tętnicy głębokiej uda, tętnica pośladkowa dolna
Funkcja
Staw biodrowy
- Koncentrycznie: wyprost biodra
- Ekscentrycznie: kontrola zgięcia biodra, np. przy pochyleniu tułowia do przodu
Staw kolanowy
- Koncentrycznie: zgięcie kolana i rotacja wewnętrzna podudzia
- Ekscentrycznie: hamowanie wyprostu kolana w końcowej fazie wymachu nogi w biegu
- Statycznie: wspomaga stabilizację przyśrodkowej strony kolana i przeciwdziała przesunięciu piszczeli do przodu
Ruch funkcjonalny
- Sprint (hamowanie podudzia przed kontaktem stopy z podłożem)
- Martwy ciąg i skłony
- Zmiana kierunku biegu
Znaczenie kliniczne
Mięsień półścięgnisty należy do grupy mięśni kulszowo-goleniowych, często urażanych u sprinterów i piłkarzy. Jego ścięgno, razem ze ścięgnem smukłego, jest jednym z najczęściej wykorzystywanych przeszczepów w rekonstrukcji więzadła krzyżowego przedniego (ACL). Razem z krawieckim tworzy gęsią stopkę.
Typowe objawy obejmują nagły ból tylnej strony uda przy sprincie, ból i osłabienie przy zginaniu kolana z oporem, ból przyśrodkowej strony kolana (gęsia stopka) oraz po pobraniu przeszczepu osłabienie zgięcia kolana przy dużych kątach.
W profilaktyce urazów mięśni kulszowo-goleniowych dobrze udokumentowane jest ćwiczenie nordic hamstring. Po pobraniu ścięgna do rekonstrukcji ACL ważne jest odbudowanie siły zginaczy kolana. Mięsień współpracuje z półbłoniastym i dwugłowym uda, a jego antagonistą jest mięsień czworogłowy, np. obszerny przyśrodkowy.
Najczęstsze pytania
Czy po pobraniu ścięgna półścięgnistego do ACL mięsień przestaje działać?
Nie całkiem. Ścięgno często częściowo się odtwarza, a funkcję przejmują pozostałe zginacze kolana. Może jednak utrzymywać się osłabienie zgięcia przy dużym zgięciu kolana, dlatego ważny jest trening siłowy.
Jak zapobiegać naderwaniu mięśni kulszowo-goleniowych?
Najlepiej udokumentowane jest regularne wykonywanie ćwiczeń ekscentrycznych, zwłaszcza nordic hamstring, oraz stopniowe zwiększanie obciążenia biegowego.
Jaki nerw unerwia mięsień półścięgnisty?
Część piszczelowa nerwu kulszowego (L5–S2).
Podsumowanie
Mięsień półścięgnisty prostuje biodro, zgina kolano i rotuje podudzie do wewnątrz. W praktyce jest ważny przy urazach mięśni kulszowo-goleniowych, rekonstrukcji ACL i bólu gęsiej stopki.