Anatomia
Położenie
Najgłębsza warstwa tylnej strony podudzia, między kością piszczelową a strzałkową. Jego ścięgno przechodzi za kostką przyśrodkową, w kanale stępu.
Przyczep początkowy
- Tylna powierzchnia błony międzykostnej podudzia
- Tylna powierzchnia kości piszczelowej i strzałkowej (górne 2/3)
Przyczep końcowy
- Guzowatość kości łódkowatej
- Kości klinowate, kość sześcienna i podstawy II–IV kości śródstopia
- Podpórka kości skokowej kości piętowej
Unerwienie
Nerw piszczelowy (L4–L5)
Unaczynienie
Tętnica piszczelowa tylna, tętnica strzałkowa
Funkcja
Staw skokowy i stopa
- Koncentrycznie: odwracanie (inwersja) stopy i zgięcie podeszwowe
- Ekscentrycznie: kontrola nawracania stopy i obniżania łuku przyśrodkowego w fazie podporu
- Statycznie: podtrzymanie łuku podłużnego przyśrodkowego stopy
Ruch funkcjonalny
- Chód i bieg (amortyzacja i usztywnienie stopy przed odbiciem)
- Wspięcia na palce
- Stanie na jednej nodze na nierównym podłożu
Znaczenie kliniczne
Dysfunkcja ścięgna mięśnia piszczelowego tylnego to najczęstsza przyczyna nabytego płaskostopia u dorosłych. Dotyczy zwłaszcza kobiet po 40. roku życia, osób z nadwagą, cukrzycą i nadciśnieniem. Przeciążenie mięśnia uczestniczy też w zespole przyśrodkowego przeciążenia piszczeli (shin splints).
Typowe objawy obejmują ból i obrzęk za kostką przyśrodkową, stopniowe obniżanie łuku stopy, trudność lub niemożność wspięcia na palce jednej nogi oraz objaw „zbyt wielu palców” widocznych od tyłu.
W badaniu stosuje się test wspięcia na palce jednej nogi: brak odwrócenia pięty przy wspięciu wskazuje na dysfunkcję ścięgna. We wczesnych stadiach leczenie opiera się na progresywnym wzmacnianiu, wkładkach lub ortezie. Mięsień działa razem z piszczelowym przednim jako odwracacze stopy, a jego antagonistami są strzałkowy długi i strzałkowy krótki. Łuk przyśrodkowy wspiera też odwodziciel palucha.
Najczęstsze pytania
Jakie są objawy dysfunkcji ścięgna mięśnia piszczelowego tylnego?
Ból i obrzęk po przyśrodkowej stronie kostki, postępujące spłaszczanie łuku stopy i trudność we wspięciu na palce na jednej nodze.
Co to jest objaw „zbyt wielu palców”?
Przy oglądaniu stopy od tyłu widać więcej palców po stronie bocznej niż na zdrowej nodze. Świadczy to o odwiedzeniu przodostopia przy płaskostopiu.
Jaki nerw unerwia mięsień piszczelowy tylny?
Nerw piszczelowy (L4–L5).
Podsumowanie
Mięsień piszczelowy tylny odwraca stopę i podtrzymuje jej łuk przyśrodkowy. W praktyce jest kluczowy przy nabytym płaskostopiu, bólu za kostką przyśrodkową i shin splints.