Anatomia
Położenie
Tylny przedział podudzia, pod mięśniem brzuchatym łydki. Razem z nim tworzy mięsień trójgłowy łydki i wspólne ścięgno piętowe (Achillesa). Jest szeroki i płaski, a jego brzusiec widać po bokach łydki, poniżej głów mięśnia brzuchatego.
Przyczep początkowy
- Tylna powierzchnia głowy i górnej 1/3 trzonu kości strzałkowej
- Kresa mięśnia płaszczkowatego na kości piszczelowej
- Łuk ścięgnisty między kością piszczelową a strzałkową
Przyczep końcowy
- Guz piętowy (przez ścięgno piętowe – ścięgno Achillesa)
Unerwienie
Nerw piszczelowy (S1–S2)
Unaczynienie
Tętnica podkolanowa, tętnica piszczelowa tylna, tętnica strzałkowa
Funkcja
Staw skokowy górny
- Koncentrycznie: zgięcie podeszwowe stopy, niezależnie od ustawienia kolana; przy zgiętym kolanie jest głównym zginaczem podeszwowym
- Ekscentrycznie: kontrola zgięcia grzbietowego przy zgiętym kolanie, np. przy schodzeniu, przysiadzie i lądowaniu
- Statycznie: stała praca posturalna w staniu, przeciwdziałanie pochylaniu się podudzia do przodu
Krążenie
- Pompa mięśniowa łydki: skurcze mięśnia i jego zatoki żylne wspomagają powrót krwi żylnej do serca
Ruch funkcjonalny
- Długie stanie i chodzenie
- Bieg, zwłaszcza na długich dystansach
- Schodzenie ze schodów i ze zbocza
Znaczenie kliniczne
Mięsień płaszczkowaty przenosi bardzo duże obciążenia podczas biegu, dlatego uczestniczy w tendinopatii ścięgna Achillesa i ulega naderwaniom, często u biegaczy długodystansowych. Ból jest wtedy głębszy i niżej niż przy uszkodzeniu mięśnia brzuchatego. Przyśrodkowe przyczepy mięśnia biorą też udział w przyśrodkowym zespole przeciążeniowym piszczeli (MTSS).
Typowe objawy obejmują ból w dolnej części łydki przy biegu, ból przy wspięciu na palce z ugiętym kolanem, sztywność łydki po spoczynku oraz ograniczenie zgięcia grzbietowego przy zgiętym kolanie (pomaga je odróżnić test Silfverskiölda).
W zatokach żylnych mięśnia może rozwinąć się zakrzepica żył głębokich. Nagły ból i obrzęk łydki, zwłaszcza po unieruchomieniu, podróży lub zabiegu, wymaga pilnej diagnostyki lekarskiej, zanim zostanie uznany za problem mięśniowy.
Podsumowanie
Mięsień płaszczkowaty to „mięsień stania i biegu”: pracuje przy każdym ustawieniu kolana, utrzymuje równowagę w staniu i wspiera krążenie żylne. Jest ważny przy przeciążeniach ścięgna Achillesa i bólu łydki u biegaczy, a ból w jego okolicy zawsze trzeba różnicować z zakrzepicą.