Anatomia
Położenie
Tylna strona podudzia, warstwa powierzchowna. Dwie głowy mięśnia brzuchatego łydki leżą powierzchownie, pod nimi płaszczkowaty. Razem przechodzą w ścięgno piętowe (Achillesa).
Przyczepy początkowe
Mięsień brzuchaty łydki
- Głowa przyśrodkowa: nad kłykciem przyśrodkowym kości udowej
- Głowa boczna: nad kłykciem bocznym kości udowej
Mięsień płaszczkowaty
- Głowa i górna 1/3 tylnej powierzchni kości strzałkowej
- Kresa mięśnia płaszczkowatego kości piszczelowej
Przyczep końcowy
- Guz piętowy (przez ścięgno piętowe Achillesa)
Unerwienie
Nerw piszczelowy (S1–S2)
Unaczynienie
Tętnice łydkowe (z tętnicy podkolanowej), tętnica piszczelowa tylna
Funkcja
Staw skokowy
- Koncentrycznie: zgięcie podeszwowe stopy, odbicie
- Ekscentrycznie: kontrola zgięcia grzbietowego w fazie podporu i przy lądowaniu
- Statycznie: stabilizacja podudzia nad stopą w staniu (głównie płaszczkowaty)
Staw kolanowy
- Koncentrycznie: pomocniczo zgięcie kolana (tylko brzuchaty łydki)
Ruch funkcjonalny
- Chód i bieg (odbicie)
- Skoki, wspięcia na palce
- Utrzymanie równowagi w staniu
Znaczenie kliniczne
Mięsień trójgłowy łydki przenosi przy biegu siły wielokrotnie większe od masy ciała. Uczestniczy w tendinopatii ścięgna Achillesa (części środkowej i przyczepowej), zerwaniu ścięgna Achillesa oraz naderwaniu łydki (zwykle głowy przyśrodkowej brzuchatego). Ograniczona ruchomość mięśnia daje ograniczenie zgięcia grzbietowego stopy.
Typowe objawy obejmują ból i sztywność ścięgna rano i na początku biegu, nagły ból „jak kopnięcie” w łydkę przy zerwaniu, niemożność wspięcia na palce jednej nogi oraz ograniczony przysiad z piętami na podłodze.
Zerwanie ścięgna rozpoznaje się m.in. testem Thompsona (brak zgięcia podeszwowego przy ściśnięciu łydki). Test Silfverskiölda odróżnia skrócenie brzuchatego od płaszczkowatego. W tendinopatii podstawą leczenia jest stopniowane obciążanie (ćwiczenia izometryczne, wolne wspięcia z ciężarem, plyometria). Głowy opisano osobno: brzuchaty łydki i płaszczkowaty. Ścięgno Achillesa sąsiaduje ze ścięgnem podeszwowego.
Najczęstsze pytania
Z czego składa się mięsień trójgłowy łydki?
Z dwóch głów mięśnia brzuchatego łydki i mięśnia płaszczkowatego. Wszystkie trzy kończą się wspólnym ścięgnem Achillesa.
Jak odróżnić skrócenie brzuchatego łydki od płaszczkowatego?
Testem Silfverskiölda: jeśli zgięcie grzbietowe poprawia się przy zgiętym kolanie, ogranicza je głównie brzuchaty łydki. Jeśli nie, ogranicza je płaszczkowaty lub staw.
Jak ćwiczyć przy tendinopatii Achillesa?
Stopniowo obciążając ścięgno: od izometrii, przez wolne wspięcia na palce z ciężarem (z wyprostowanym i zgiętym kolanem), po skoki i bieg. Ból w trakcie ćwiczeń może być umiarkowany, jeśli nie narasta następnego dnia.
Podsumowanie
Mięsień trójgłowy łydki zgina stopę podeszwowo i napędza chód, bieg oraz skoki. W praktyce ma kluczowe znaczenie w tendinopatii i zerwaniu ścięgna Achillesa oraz urazach łydki.