Anatomia
Położenie
Dolna część ściany gardła, na wysokości krtani, przechodzi w przełyk. Składa się z części tarczowo-gardłowej i pierścienno-gardłowej.
Przyczep początkowy
- Kresa skośna chrząstki tarczowatej (część tarczowo-gardłowa)
- Boczna powierzchnia chrząstki pierścieniowatej (część pierścienno-gardłowa)
Przyczep końcowy
- Szew gardła (część tarczowo-gardłowa)
- Pętla wokół wejścia do przełyku (część pierścienno-gardłowa)
Unerwienie
Nerw błędny (X), przez splot gardłowy oraz nerw krtaniowy zewnętrzny i wsteczny
Unaczynienie
Tętnica tarczowa górna i dolna, tętnica gardłowa wstępująca
Funkcja
Gardło i przełyk
- Koncentrycznie: zwężanie dolnej części gardła, przesuwanie kęsa do przełyku
- Statycznie: część pierścienno-gardłowa utrzymuje stałe napięcie i zamyka wejście do przełyku między połknięciami
Ruch funkcjonalny
- Faza gardłowa połykania
- Zapobieganie cofaniu się treści z przełyku i połykaniu powietrza
Znaczenie kliniczne
Część pierścienno-gardłowa tworzy górny zwieracz przełyku, który rozluźnia się na chwilę przy każdym połknięciu. Między obiema częściami mięśnia leży trójkąt Killiana, słabe miejsce ściany gardła, gdzie powstaje uchyłek Zenkera. Niepełne otwarcie zwieracza daje dysfagię gardłowo-przełykową.
Typowe objawy obejmują uczucie zatrzymania kęsa na wysokości krtani, cofanie się niestrawionego pokarmu, nieprzyjemny zapach z ust (przy uchyłku) oraz kaszel po jedzeniu.
Otwarcie górnego zwieracza przełyku wspiera ćwiczenie Shakera (unoszenie głowy w leżeniu tyłem), które wzmacnia mięśnie nadgnykowe, np. bródkowo-gnykowy i żuchwowo-gnykowy. Powyżej leży zwieracz środkowy gardła, a z chrząstką tarczowatą łączy się też pierścienno-tarczowy.
Najczęstsze pytania
Co to jest górny zwieracz przełyku?
To pierścień mięśniowy na granicy gardła i przełyku, tworzony głównie przez część pierścienno-gardłową zwieracza dolnego. Między połknięciami jest zamknięty.
Co to jest uchyłek Zenkera?
To uwypuklenie błony śluzowej gardła przez słabe miejsce między częściami zwieracza dolnego (trójkąt Killiana), w którym zalega pokarm.
Na czym polega ćwiczenie Shakera?
Pacjent leżąc tyłem unosi głowę, patrząc na palce stóp, bez unoszenia barków. Ćwiczenie wzmacnia mięśnie nadgnykowe i pomaga otworzyć górny zwieracz przełyku.
Podsumowanie
Mięsień zwieracz dolny gardła przesuwa kęs do przełyku, a jego część pierścienno-gardłowa tworzy górny zwieracz przełyku. W praktyce ma znaczenie w dysfagii i uchyłku Zenkera.