Anatomia
Położenie
Głęboka warstwa tylnej strony przedramienia. Jego ścięgno razem ze ścięgnem prostownika krótkiego kciuka przechodzi w pierwszym przedziale troczka prostowników nad wyrostkiem rylcowatym kości promieniowej i tworzy przednią granicę „tabakierki anatomicznej”.
Przyczep początkowy
- Tylna powierzchnia kości łokciowej i promieniowej (środkowa część)
- Błona międzykostna przedramienia
Przyczep końcowy
- Boczna strona podstawy I kości śródręcza
Unerwienie
Nerw międzykostny tylny, gałąź głęboka nerwu promieniowego (C7–C8)
Unaczynienie
Tętnica międzykostna tylna
Funkcja
Kciuk
- Koncentrycznie: odwodzenie i wyprost kciuka w stawie nadgarstkowo-śródręcznym
- Ekscentrycznie: kontrola przywodzenia kciuka
- Statycznie: stabilizacja I kości śródręcza przy chwycie
Staw promieniowo-nadgarstkowy
- Koncentrycznie: pomocniczo odwodzenie promieniowe nadgarstka
Ruch funkcjonalny
- Otwieranie dłoni przed chwytem dużego przedmiotu
- Podnoszenie dziecka i trzymanie go pod pachami
- Pisanie na telefonie kciukiem
Znaczenie kliniczne
Ścięgno odwodziciela długiego kciuka, razem z prostownikiem krótkim kciuka, uczestniczy w zespole de Quervaina, czyli zapaleniu i zwężeniu pochewki ścięgien w pierwszym przedziale troczka prostowników. Schorzenie często dotyczy młodych rodziców (stąd potoczna nazwa „kciuk matki”) oraz osób wykonujących powtarzalne ruchy kciuka i nadgarstka.
Typowe objawy obejmują ból po stronie kciukowej nadgarstka nad wyrostkiem rylcowatym, ból przy chwytaniu i podnoszeniu, obrzęk w tej okolicy oraz dodatni test Finkelsteina (lub jego odmianę – test Eichhoffa).
Wyżej, na grzbietowej stronie przedramienia, ścięgna mięśni kciuka krzyżują się z prostownikami promieniowymi nadgarstka, co może dawać zespół skrzyżowania (zob. prostownik promieniowy długi nadgarstka). Ból po stronie kciuka wymaga też różnicowania z chorobą zwyrodnieniową stawu nadgarstkowo-śródręcznego kciuka i tendinopatią zginacza promieniowego nadgarstka.
Najczęstsze pytania
Co to jest zespół de Quervaina?
To bolesne zapalenie pochewki ścięgien odwodziciela długiego i prostownika krótkiego kciuka przy nadgarstku, po stronie kciuka.
Jak wykonać test Finkelsteina?
Pacjent zaciska pięść z kciukiem schowanym w dłoni, a następnie odchyla nadgarstek w stronę małego palca. Ostry ból po stronie kciuka przy nadgarstku wskazuje na zespół de Quervaina.
Jaki nerw unerwia odwodziciel długi kciuka?
Nerw międzykostny tylny, gałąź głęboka nerwu promieniowego (C7–C8).
Podsumowanie
Mięsień odwodziciel długi kciuka odwodzi i stabilizuje kciuk. W praktyce fizjoterapeuty jest kluczowy w zespole de Quervaina i bólu nadgarstka po stronie kciuka.