Anatomia
Położenie
Najgłębsza warstwa przyśrodkowo-przedniej części uda, pod przywodzicielami i mięśniem grzebieniowym. Jego ścięgno przechodzi pod szyjką kości udowej do dołu krętarzowego.
Przyczep początkowy
- Zewnętrzna powierzchnia błony zasłonowej
- Brzegi otworu zasłonowego na kości łonowej i kulszowej
Przyczep końcowy
- Dół krętarzowy kości udowej
Unerwienie
Nerw zasłonowy, gałąź tylna (L3–L4)
Unaczynienie
Tętnica zasłonowa, tętnica okalająca udo przyśrodkowa
Funkcja
Staw biodrowy
- Koncentrycznie: rotacja zewnętrzna uda; pomocniczo przywodzenie
- Ekscentrycznie: kontrola rotacji wewnętrznej uda
- Statycznie: stabilizacja głowy kości udowej w panewce, zwłaszcza przy zgiętym biodrze
Ruch funkcjonalny
- Obracanie się na nodze podporowej
- Zmiany kierunku w sporcie
- Siad ze skrzyżowanymi nogami
Znaczenie kliniczne
Mięsień zasłaniacz zewnętrzny może być źródłem głębokiego bólu pachwiny lub pośladka u sportowców (np. piłkarzy, hokeistów), czasem z naderwaniem lub obrzękiem mięśnia widocznym w rezonansie. Jego ścięgno ma też znaczenie chirurgiczne: w pobliżu biegnie gałąź głęboka tętnicy okalającej udo przyśrodkowej, główne źródło ukrwienia głowy kości udowej.
Typowe objawy obejmują głęboki ból pachwiny przy rotacji biodra, ból przy zgięciu i rotacji wewnętrznej biodra oraz ból przy zmianach kierunku i kopnięciu.
Ból pachwiny u sportowców wymaga różnicowania z bólem przywodzicieli (zob. przywodziciel długi), konfliktem udowo-panewkowym (FAI) i patologią mięśnia biodrowo-lędźwiowego. Jako jedyny rotator zewnętrzny biodra jest unerwiony przez nerw zasłonowy. Pozostałe rotatory zewnętrzne, np. gruszkowaty, zasłaniacz wewnętrzny i czworoboczny uda, są unerwione ze splotu krzyżowego.
Najczęstsze pytania
Czym różni się zasłaniacz zewnętrzny od wewnętrznego?
Zewnętrzny zaczyna się na zewnętrznej powierzchni błony zasłonowej i jest unerwiony przez nerw zasłonowy. Wewnętrzny zaczyna się wewnątrz miednicy i unerwia go gałąź splotu krzyżowego.
Czy zasłaniacz zewnętrzny może powodować ból pachwiny?
Tak. Jego przeciążenie lub uraz daje głęboki ból pachwiny, często u sportowców wykonujących szybkie zmiany kierunku.
Jaki nerw unerwia zasłaniacz zewnętrzny?
Nerw zasłonowy, gałąź tylna (L3–L4).
Podsumowanie
Mięsień zasłaniacz zewnętrzny rotuje udo na zewnątrz i stabilizuje biodro. W praktyce ma znaczenie w diagnostyce głębokiego bólu pachwiny u sportowców.