Anatomia
Położenie
Najniżej położony z głębokich rotatorów zewnętrznych biodra, w dolnej części pośladka, między guzem kulszowym a krętarzem większym. Leży w przestrzeni kulszowo-udowej, nad krętarzem mniejszym.
Przyczep początkowy
- Boczny brzeg guza kulszowego
Przyczep końcowy
- Guzek czworoboczny na grzebieniu międzykrętarzowym kości udowej
Unerwienie
Nerw do mięśnia czworobocznego uda (L4–S1)
Unaczynienie
Tętnica okalająca udo przyśrodkowa, tętnica pośladkowa dolna
Funkcja
Staw biodrowy
- Koncentrycznie: rotacja zewnętrzna uda; pomocniczo przywodzenie
- Ekscentrycznie: kontrola rotacji wewnętrznej uda podczas chodu i lądowania
- Statycznie: stabilizacja tylnej części stawu biodrowego
Ruch funkcjonalny
- Obracanie się na nodze podporowej
- Bieg (kontrola rotacji uda w fazie podporu)
- Rzuty i zamachy z rotacją tułowia na nodze podporowej
Znaczenie kliniczne
Mięsień czworoboczny uda leży w wąskiej przestrzeni między guzem kulszowym a krętarzem mniejszym. Jej zwężenie powoduje konflikt kulszowo-udowy (ischiofemoral impingement), w którym mięsień jest uciskany i drażniony. W rezonansie widoczny jest wtedy obrzęk mięśnia czworobocznego uda.
Typowe objawy obejmują głęboki ból pośladka lub tylnej części biodra, ból przy długich krokach i chodzie z wyprostem biodra, ból przy przywodzeniu i rotacji zewnętrznej w wyproście oraz czasem objawy podobne do rwy kulszowej.
Konflikt kulszowo-udowy częściej dotyczy kobiet i może się wiązać z ustawieniem miednicy oraz kontrolą przywodzenia biodra w chodzie. W leczeniu często pomaga wzmacnianie odwodzicieli, np. pośladkowego średniego, i modyfikacja długości kroku. Mięsień współpracuje z rotatorami zewnętrznymi, m.in. gruszkowatym, zasłaniaczem wewnętrznym i bliźniaczym dolnym.
Najczęstsze pytania
Co to jest konflikt kulszowo-udowy?
To zwężenie przestrzeni między guzem kulszowym a krętarzem mniejszym, w której leży mięsień czworoboczny uda. Mięsień jest uciskany, co daje głęboki ból pośladka.
Jak odróżnić konflikt kulszowo-udowy od zespołu mięśnia gruszkowatego?
Oba dają ból głęboko w pośladku. W konflikcie kulszowo-udowym ból jest zwykle niżej i nasila się przy wyproście z przywiedzeniem biodra. Potwierdzeniem jest obrzęk mięśnia czworobocznego uda w rezonansie.
Jaki nerw unerwia mięsień czworoboczny uda?
Nerw do mięśnia czworobocznego uda (L4–S1).
Podsumowanie
Mięsień czworoboczny uda jest silnym rotatorem zewnętrznym biodra. W praktyce ma znaczenie w konflikcie kulszowo-udowym i diagnostyce bólu tylnej części biodra.