Anatomia
Położenie
Boczna część okolicy pośladkowej, na zewnętrznej powierzchni talerza kości biodrowej. Tylna część leży pod mięśniem pośladkowym wielkim, a przednia pod mięśniem napinaczem powięzi szerokiej. Najgłębiej, pod nim, leży mięsień pośladkowy mały, a od dołu przylega mięsień gruszkowaty.
Przyczep początkowy
- Zewnętrzna powierzchnia talerza kości biodrowej między kresą pośladkową przednią a tylną
- Grzebień biodrowy (część zewnętrzna) i powięź pośladkowa
Przyczep końcowy
- Boczna powierzchnia krętarza większego kości udowej
Unerwienie
Nerw pośladkowy górny (L4–S1)
Unaczynienie
Tętnica pośladkowa górna
Funkcja
Staw biodrowy
- Koncentrycznie: odwiedzenie uda (cały mięsień), zgięcie i rotacja wewnętrzna (włókna przednie), wyprost i rotacja zewnętrzna (włókna tylne)
- Ekscentrycznie: kontrola przywiedzenia uda i opadania miednicy po stronie przeciwnej
- Statycznie: utrzymanie poziomego ustawienia miednicy w podporze jednonóż
Ruch funkcjonalny
- Faza podporu w chodzie i biegu
- Wchodzenie i schodzenie ze schodów, stanie na jednej nodze
- Kontrola ustawienia kolana przy przysiadzie, lądowaniu i zmianie kierunku
Znaczenie kliniczne
Osłabienie mięśnia pośladkowego średniego jest częstą przyczyną zaburzeń chodu i przeciążeń całej kończyny dolnej. W badaniu ujawnia się jako objaw Trendelenburga (opadanie miednicy po stronie przeciwnej w staniu na jednej nodze) lub chód Duchenne'a (przechylanie tułowia nad kończynę podporową). Mięsień uczestniczy też w zespole bólowym krętarza większego (Greater Trochanteric Pain Syndrome – GTPS), czyli tendinopatii mięśnia pośladkowego średniego i małego, często z zapaleniem kaletki.
Typowe objawy obejmują ból bocznej części biodra, ból przy leżeniu na boku, ból przy wchodzeniu po schodach i dłuższym staniu oraz tkliwość nad krętarzem większym.
Słaba kontrola odwodzicieli prowadzi do dynamicznego koślawienia kolana, czyli przywiedzenia i rotacji wewnętrznej uda podczas obciążenia. Sprzyja to bólowi przedniej części kolana, zespołowi pasma biodrowo-piszczelowego i przeciążeniom stawu skokowego. Osłabienie mięśnia bywa też skutkiem uszkodzenia nerwu pośladkowego górnego, np. po zabiegach w okolicy biodra lub nieprawidłowych iniekcjach.
Podsumowanie
Mięsień pośladkowy średni jest kluczowym stabilizatorem miednicy przy każdym kroku. Jego osłabienie daje typowe zaburzenia chodu i bóle bocznej części biodra, ale też przeciążenia kolana i kręgosłupa. Dlatego jest jednym z najważniejszych mięśni w terapii kończyny dolnej.