Anatomia
Położenie
Tylna ściana jamy brzusznej, wzdłuż bocznych powierzchni trzonów kręgów lędźwiowych. Schodzi wzdłuż brzegu miednicy, łączy się z mięśniem biodrowym i pod więzadłem pachwinowym, przez rozstęp mięśni, przechodzi na udo. W jego obrębie leży splot lędźwiowy.
Przyczepy początkowe
Część powierzchowna
- Boczne powierzchnie trzonów kręgów Th12–L4
- Krążki międzykręgowe między nimi
Część głęboka
- Wyrostki żebrowe kręgów L1–L5
Przyczep końcowy
- Krętarz mniejszy kości udowej (wspólnie z mięśniem biodrowym)
Unerwienie
Gałęzie przednie nerwów rdzeniowych L1–L3 (splot lędźwiowy)
Unaczynienie
Tętnice lędźwiowe, gałąź lędźwiowa tętnicy biodrowo-lędźwiowej
Funkcja
Staw biodrowy
- Koncentrycznie: zgięcie uda (najsilniejszy zginacz biodra, wspólnie z mięśniem biodrowym)
- Ekscentrycznie: kontrola wyprostu biodra w końcowej fazie podporu
- Statycznie: stabilizacja przedniej części stawu biodrowego
Kręgosłup lędźwiowy
- Koncentrycznie: przy ustalonym udzie zgięcie tułowia (siad z leżenia), jednostronnie zgięcie boczne odcinka lędźwiowego
- Statycznie: sztywność osiowa i kontrola ustawienia odcinka lędźwiowego oraz miednicy
Ruch funkcjonalny
- Unoszenie kolana, np. przy wchodzeniu po schodach i do samochodu
- Przenoszenie kończyny w fazie wymachu podczas chodu i biegu
- Siadanie z leżenia
Znaczenie kliniczne
Mięsień lędźwiowy większy łączy kręgosłup z kończyną dolną, dlatego jego dysfunkcje wpływają na oba te obszary. Długotrwałe siedzenie sprzyja przykurczowi zginaczy biodra, który ujawnia się w teście Thomasa. Mięsień uczestniczy też w zespole wewnętrznego trzaskającego biodra (Internal Snapping Hip) i w zapaleniu kaletki biodrowo-łonowej.
Typowe objawy obejmują ból w pachwinie i przedniej części biodra, ból lędźwiowy nasilający się przy wyproście, ograniczenie wyprostu biodra i słyszalne lub wyczuwalne przeskakiwanie w pachwinie.
Skrócony mięsień pociąga kręgosłup lędźwiowy do przodu i zwiększa przodopochylenie miednicy oraz lordozę lędźwiową. Podczas stania i chodu może to nasilać obciążenie stawów międzykręgowych. Przez mięsień przechodzą gałęzie splotu lędźwiowego. Ból przy aktywnym zgięciu biodra lub biernym wyproście (objaw lędźwiowy) może też wskazywać na proces zapalny w jamie brzusznej, np. zapalenie wyrostka robaczkowego lub ropień lędźwiowy. Wymaga to wtedy diagnostyki lekarskiej.
Podsumowanie
Mięsień lędźwiowy większy jest głównym zginaczem biodra i jedynym mięśniem, który bezpośrednio łączy kręgosłup z kością udową. Wpływa na ustawienie miednicy i odcinka lędźwiowego, dlatego jest ważny w terapii zarówno bólu biodra, jak i bólu kręgosłupa. Ból w jego okolicy może też mieć źródło trzewne, co trzeba uwzględnić w diagnostyce.