Anatomia
Położenie
Tylna ściana jamy brzusznej, bocznie od kręgosłupa lędźwiowego. Leży głębiej niż prostownik grzbietu, a przed nim przebiega mięsień lędźwiowy większy. Ma kształt czworoboku rozpiętego między miednicą, żebrem XII i kręgami lędźwiowymi.
Przyczep początkowy
- Tylna część wargi wewnętrznej grzebienia biodrowego
- Więzadło biodrowo-lędźwiowe
Przyczep końcowy
- Dolny brzeg żebra XII
- Wyrostki żebrowe kręgów L1–L4
Unerwienie
Gałęzie przednie nerwów Th12–L4 (nerw podżebrowy i splot lędźwiowy)
Unaczynienie
Tętnice lędźwiowe, tętnica podżebrowa, gałąź lędźwiowa tętnicy biodrowo-lędźwiowej
Funkcja
Kręgosłup lędźwiowy
- Koncentrycznie (jednostronnie): zgięcie boczne odcinka lędźwiowego
- Koncentrycznie (obustronnie): wyprost odcinka lędźwiowego
- Statycznie: usztywnienie i stabilizacja odcinka lędźwiowego w płaszczyźnie czołowej
Miednica i oddychanie
- Przy ustalonym kręgosłupie: unoszenie miednicy po tej samej stronie
- Statycznie: ustalanie żebra XII podczas wdechu, co ułatwia pracę przepony
Ruch funkcjonalny
- Noszenie ciężaru w jednej ręce (np. torby, wiadra)
- Przenoszenie nogi w chodzie, zwłaszcza przy osłabionych odwodzicielach biodra
- Utrzymanie tułowia przy schylaniu się w bok
Znaczenie kliniczne
Mięsień czworoboczny lędźwi jest częstym źródłem mięśniowego bólu lędźwiowego. Jego punkty spustowe dają ból w okolicy grzebienia biodrowego, stawu krzyżowo-biodrowego i pośladka, a czasem w pachwinie.
Typowe objawy obejmują ból przy przekręcaniu się w łóżku i wstawaniu, ból przy kaszlu i głębokim wdechu, ograniczenie zgięcia bocznego w stronę przeciwną oraz tkliwość nad grzebieniem biodrowym.
Wzmożone napięcie po jednej stronie unosi miednicę i może dawać pozorną różnicę długości kończyn oraz skoliozę czynnościową. Mięsień często przejmuje pracę osłabionego mięśnia pośladkowego średniego, unosząc miednicę podczas chodu. Ból w tej okolicy trzeba też różnicować z dolegliwościami nerek.
Podsumowanie
Mięsień czworoboczny lędźwi stabilizuje odcinek lędźwiowy w płaszczyźnie czołowej i unosi miednicę. W praktyce jest jednym z najczęstszych mięśniowych źródeł bólu krzyża i ważnym ogniwem kompensacji przy osłabieniu mięśni biodra.