Anatomia
Położenie
Przednia ściana brzucha, po obu stronach kresy białej, w pochewce mięśnia prostego brzucha utworzonej przez rozcięgna mięśni bocznych. Poprzeczne smugi ścięgniste dzielą go na kilka brzuśców („kaloryfer”).
Przyczep początkowy
- Grzebień łonowy i spojenie łonowe
Przyczep końcowy
- Chrząstki żeber V–VII
- Wyrostek mieczykowaty mostka
Unerwienie
Nerwy międzyżebrowe Th7–Th11 i nerw podżebrowy (Th12)
Unaczynienie
Tętnica nabrzuszna górna i dolna
Funkcja
Tułów i miednica
- Koncentrycznie: zgięcie tułowia (unoszenie tułowia lub miednicy) i tyłopochylenie miednicy
- Ekscentrycznie: kontrola wyprostu tułowia, np. przy odchylaniu się do tyłu
- Statycznie: przeciwdziałanie nadmiernemu wyprostowi odcinka lędźwiowego i przodopochyleniu miednicy
Ciśnienie śródbrzuszne
- Statycznie: udział w zwiększaniu ciśnienia śródbrzusznego przy kaszlu, defekacji i porodzie
Ruch funkcjonalny
- Siadanie z leżenia
- Utrzymanie tułowia przy pracy rąk nad głową
- Stabilizacja tułowia przy biegu, skokach i rzutach
Znaczenie kliniczne
Mięsień prosty brzucha jest kluczowy w rozejściu mięśnia prostego brzucha (diastasis recti), czyli poszerzeniu i osłabieniu kresy białej, częstym w ciąży i po porodzie. Ocena obejmuje szerokość i napięcie kresy białej przy unoszeniu głowy w leżeniu.
Typowe objawy obejmują uwypuklanie się brzucha wzdłuż linii środkowej przy napinaniu, uczucie osłabienia brzucha, trudność z utrzymaniem stabilnego tułowia i czasem ból krzyża.
Osłabienie kresy białej sprzyja przepuklinom w linii pośrodkowej. U sportowców przyczep mięśnia do kości łonowej uczestniczy w bólu pachwiny (athletic pubalgia), często razem z przywodzicielem długim. W rehabilitacji mięsień trenuje się razem z mięśniem poprzecznym brzucha, skośnymi i przeponą.
Najczęstsze pytania
Co to jest rozejście mięśnia prostego brzucha?
To poszerzenie i osłabienie kresy białej między prawym i lewym mięśniem prostym brzucha. Najczęściej pojawia się w ciąży i po porodzie.
Jaki nerw unerwia mięsień prosty brzucha?
Nerwy międzyżebrowe Th7–Th11 i nerw podżebrowy (Th12).
Za co odpowiada mięsień prosty brzucha?
Zgina tułów, pochyla miednicę do tyłu i stabilizuje odcinek lędźwiowy. Pomaga też zwiększać ciśnienie w jamie brzusznej.
Podsumowanie
Mięsień prosty brzucha zgina tułów i stabilizuje miednicę. W praktyce fizjoterapeuty jest szczególnie ważny w rehabilitacji poporodowej, przy rozejściu mięśnia prostego brzucha i bólu pachwiny u sportowców.