Anatomia
Położenie
Tylna ściana jamy brzusznej i przednia strona biodra. Lędźwiowy większy biegnie wzdłuż kręgosłupa lędźwiowego, biodrowy wypełnia dół biodrowy. Łączą się i przechodzą pod więzadłem pachwinowym do uda.
Przyczepy początkowe
Mięsień lędźwiowy większy
- Trzony i krążki kręgów Th12–L4
- Wyrostki poprzeczne kręgów lędźwiowych
Mięsień biodrowy
- Dół biodrowy, kolec biodrowy przedni dolny
Przyczep końcowy
- Krętarz mniejszy kości udowej (wspólne ścięgno)
Unerwienie
Gałęzie przednie L1–L3 (lędźwiowy większy), nerw udowy L2–L3 (biodrowy)
Unaczynienie
Tętnice lędźwiowe, tętnica biodrowo-lędźwiowa, tętnica okalająca udo przyśrodkowa
Funkcja
Staw biodrowy
- Koncentrycznie: zgięcie biodra, zwłaszcza powyżej 90° (unoszenie kolana wysoko)
- Ekscentrycznie: kontrola wyprostu biodra w fazie podporu i przy wykroku
- Statycznie: stabilizacja przedniej części stawu biodrowego
Kręgosłup i miednica
- Statycznie: stabilizacja odcinka lędźwiowego; przy ustalonym udzie pochyla miednicę do przodu
- Koncentrycznie: zgięcie tułowia z leżenia (przy unieruchomionych nogach)
Ruch funkcjonalny
- Bieg i sprint (wymach nogi)
- Wchodzenie po schodach, kopnięcie
- Siadanie z leżenia
Znaczenie kliniczne
Mięsień biodrowo-lędźwiowy uczestniczy w bólu pachwiny, tendinopatii i zapaleniu kaletki biodrowo-łonowej oraz wewnętrznym trzaskającym biodrze (przeskakiwanie ścięgna nad wyniosłością biodrowo-łonową). Jego ograniczona długość ogranicza wyprost biodra w chodzie i biegu.
Typowe objawy obejmują ból w pachwinie przy unoszeniu kolana, słyszalne „kliknięcie” w pachwinie, ból przy wstawaniu z siedzenia oraz ograniczony wyprost biodra.
Długość mięśnia ocenia się testem Thomasa. Ból pachwiny wymaga różnicowania z konfliktem udowo-panewkowym, przywodzicielami i przepukliną, a nagły ból z gorączką z ropniem mięśnia lędźwiowego. Części opisano osobno: lędźwiowy większy i biodrowy. Przy zginaniu biodra współpracują prosty uda i napinacz powięzi szerokiej, a antagonistą jest pośladkowy wielki.
Najczęstsze pytania
Z czego składa się mięsień biodrowo-lędźwiowy?
Z mięśnia lędźwiowego większego i mięśnia biodrowego. U części osób dochodzi jeszcze cienki mięsień lędźwiowy mniejszy.
Jak sprawdzić, czy mięsień biodrowo-lędźwiowy jest skrócony?
Testem Thomasa: pacjent leży na plecach na krawędzi stołu i przyciąga jedno kolano do klatki. Uniesienie drugiego uda nad stół sugeruje ograniczoną długość zginaczy biodra.
Czy mięsień biodrowo-lędźwiowy powoduje ból pleców?
Może się do niego przyczyniać, bo przyczepia się do kręgosłupa lędźwiowego. Związek jest jednak złożony i rzadko jest to jedyna przyczyna bólu.
Podsumowanie
Mięsień biodrowo-lędźwiowy jest najsilniejszym zginaczem biodra i stabilizuje odcinek lędźwiowy. W praktyce ma znaczenie w bólu pachwiny, trzaskającym biodrze i ograniczeniach wyprostu biodra.