Anatomia
Położenie
Okolica podżuchwowa szyi, nad kością gnykową. Brzusiec tylny biegnie od wyrostka sutkowatego, brzusiec przedni od żuchwy. Łączy je ścięgno pośrednie przytrzymane pętlą łącznotkankową do kości gnykowej.
Przyczepy początkowe
Brzusiec tylny
- Wcięcie sutkowe kości skroniowej
Brzusiec przedni
- Dół dwubrzuścowy żuchwy (blisko linii pośrodkowej)
Przyczep końcowy
- Ścięgno pośrednie przytwierdzone pętlą do trzonu i rożka większego kości gnykowej
Unerwienie
Brzusiec przedni: nerw żuchwowo-gnykowy z nerwu żuchwowego (V3); brzusiec tylny: nerw twarzowy (VII)
Unaczynienie
Tętnica podbródkowa (brzusiec przedni), tętnica potyliczna i uszna tylna (brzusiec tylny)
Funkcja
Staw skroniowo-żuchwowy
- Koncentrycznie: obniżanie żuchwy (otwieranie ust), zwłaszcza szerokie i z oporem; pomocniczo cofanie żuchwy
- Ekscentrycznie: kontrola zamykania ust
Kość gnykowa
- Koncentrycznie: unoszenie kości gnykowej przy połykaniu i mówieniu (przy ustabilizowanej żuchwie)
- Statycznie: stabilizacja kości gnykowej razem z mięśniami podgnykowymi
Ruch funkcjonalny
- Połykanie
- Ziewanie i szerokie otwieranie ust
- Mówienie i śpiew
Znaczenie kliniczne
Mięsień dwubrzuścowy jest częścią układu mięśni otwierających usta. Jego napięcie i tkliwość obserwuje się w dysfunkcjach stawu skroniowo-żuchwowego (TMD), u osób z bruksizmem i przy wysuniętej do przodu postawie głowy, w której zmienia się ustawienie kości gnykowej.
Typowe objawy obejmują ból pod żuchwą i za kątem żuchwy, ból przy szerokim otwieraniu ust i ziewaniu, uczucie ucisku w gardle przy połykaniu oraz ból promieniujący do zębów dolnych siekaczy.
Ból pod kątem żuchwy wymaga różnicowania z powiększeniem węzłów chłonnych, schorzeniami ślinianek i zespołem Eagle'a (wydłużony wyrostek rylcowaty). W terapii TMD pracuje się nad równowagą między mięśniami zamykającymi usta, np. żwaczem i skroniowym, a otwierającymi, np. dwubrzuścowym i skrzydłowym bocznym. Ważna jest też korekta postawy głowy i szyi, w tym długiego szyi.
Najczęstsze pytania
Jaka jest funkcja mięśnia dwubrzuścowego?
Otwiera usta, obniżając żuchwę, i unosi kość gnykową podczas połykania.
Dlaczego mięsień dwubrzuścowy ma dwa nerwy?
Jego dwa brzuśce rozwijają się z różnych łuków skrzelowych. Przedni unerwia nerw trójdzielny (gałąź żuchwowa), a tylny nerw twarzowy.
Czy mięsień dwubrzuścowy może powodować ból szczęki?
Tak. Jego napięcie daje ból pod żuchwą i za kątem żuchwy, często razem z innymi objawami dysfunkcji stawu skroniowo-żuchwowego.
Podsumowanie
Mięsień dwubrzuścowy otwiera usta i unosi kość gnykową. W praktyce ma znaczenie w terapii dysfunkcji stawu skroniowo-żuchwowego, bruksizmu i postawy głowy.