Anatomia
Położenie
Boczna powierzchnia gałęzi żuchwy, warstwa powierzchowna twarzy. Łatwo go wyczuć przed kątem żuchwy, gdy zaciskasz zęby. Wraz z mięśniem skrzydłowym przyśrodkowym tworzy pętlę żwaczowo-skrzydłową, która obejmuje kąt żuchwy.
Przyczepy początkowe
Część powierzchowna
- Wyrostek jarzmowy szczęki
- Przednie 2/3 dolnego brzegu łuku jarzmowego
Część głęboka
- Tylna 1/3 dolnego brzegu i przyśrodkowa powierzchnia łuku jarzmowego
Przyczepy końcowe
Część powierzchowna
- Kąt żuchwy i guzowatość żwaczowa
Część głęboka
- Górna część bocznej powierzchni gałęzi żuchwy i wyrostek dziobiasty
Unerwienie
Nerw żwaczowy, gałąź nerwu żuchwowego (V3)
Unaczynienie
Tętnica żwaczowa (z tętnicy szczękowej), tętnica poprzeczna twarzy, gałęzie tętnicy twarzowej
Funkcja
Staw skroniowo-żuchwowy
- Koncentrycznie: unoszenie żuchwy (zamykanie ust) i zaciskanie zębów; część powierzchowna wspomaga wysuwanie, część głęboka cofanie żuchwy
- Ekscentrycznie: kontrola opuszczania żuchwy podczas otwierania ust i mówienia
- Statycznie: utrzymanie zwarcia zębów i stabilizacja stawu skroniowo-żuchwowego
Ruch funkcjonalny
- Gryzienie i żucie twardych pokarmów
- Zaciskanie zębów przy wysiłku i w stresie
- Utrzymanie pozycji żuchwy podczas mówienia
Znaczenie kliniczne
Mięsień żwacz jest najczęściej przeciążanym mięśniem żucia. Uczestniczy w bruksizmie (zgrzytaniu i zaciskaniu zębów), zaburzeniach stawów skroniowo-żuchwowych (Temporomandibular Disorders – TMD) i bólu mięśniowo-powięziowym twarzy.
Typowe objawy obejmują ból policzka i okolicy kąta żuchwy, ból przy żuciu, poranną sztywność żuchwy, ograniczenie otwierania ust oraz ból rzutowany do zębów, ucha i szczęki z punktów spustowych.
Przewlekłe zaciskanie zębów może prowadzić do przerostu żwaczy, widocznego jako poszerzenie dolnej części twarzy. Bolesny szczękościsk (trismus) pojawia się m.in. po zabiegach stomatologicznych i urazach. Mięsień pracuje razem z mięśniem skroniowym i mięśniem skrzydłowym przyśrodkowym, dlatego w terapii TMD ocenia się je wspólnie. Na napięcie mięśni żucia wpływa też postawa głowy i szyi.
Najczęstsze pytania
Jaki nerw unerwia mięsień żwacz?
Nerw żwaczowy, który jest gałęzią nerwu żuchwowego, trzeciej gałęzi nerwu trójdzielnego (V3).
Za co odpowiada mięsień żwacz?
Unosi żuchwę, zamyka usta i zaciska zęby podczas gryzienia. Pomaga też w drobnych ruchach żuchwy do przodu i do tyłu.
Dlaczego żwacz boli przy bruksizmie?
Przy zgrzytaniu i zaciskaniu zębów mięsień pracuje długo i bez odpoczynku, często w nocy. Prowadzi to do przeciążenia, punktów spustowych i bólu policzka oraz okolicy stawu skroniowo-żuchwowego.
Podsumowanie
Mięsień żwacz to główny mięsień zamykający usta i zaciskający zęby. W praktyce fizjoterapeuty pojawia się przede wszystkim w bruksizmie, bólu twarzy i zaburzeniach stawu skroniowo-żuchwowego, gdzie ocenia się go razem z pozostałymi mięśniami żucia.