Anatomia
Położenie
Przyśrodkowa strona uda. Mięśnie biegną od kości łonowej (przywodziciel wielki także od kości kulszowej) do kości udowej, a smukły aż do kości piszczelowej. Najbardziej powierzchownie leży przywodziciel długi, głębiej przywodziciel krótki, a najgłębiej przywodziciel wielki. Grzebieniowy leży najwyżej, tuż pod więzadłem pachwinowym, a smukły najbardziej przyśrodkowo.
Przyczepy początkowe
Mięsień przywodziciel długi
- Przednia powierzchnia trzonu kości łonowej, poniżej guzka łonowego
Mięsień przywodziciel krótki
- Trzon i gałąź dolna kości łonowej
Mięsień przywodziciel wielki
- Gałąź dolna kości łonowej i gałąź kości kulszowej (część przywodzicielska)
- Guz kulszowy (część kulszowo-goleniowa)
Mięsień grzebieniowy
- Grzebień kości łonowej (na gałęzi górnej kości łonowej)
Mięsień smukły
- Trzon i gałąź dolna kości łonowej
Przyczepy końcowe
Mięsień przywodziciel długi
- Środkowa 1/3 wargi przyśrodkowej kresy chropawej kości udowej
Mięsień przywodziciel krótki
- Kresa grzebieniowa i górna część wargi przyśrodkowej kresy chropawej kości udowej
Mięsień przywodziciel wielki
- Guzowatość pośladkowa, warga przyśrodkowa kresy chropawej i kresa nadkłykciowa przyśrodkowa kości udowej (część przywodzicielska)
- Guzek przywodzicieli kości udowej (część kulszowo-goleniowa)
Mięsień grzebieniowy
- Kresa grzebieniowa kości udowej (poniżej krętarza mniejszego)
Mięsień smukły
- Przyśrodkowa powierzchnia górnej części kości piszczelowej (gęsia stopka)
Unerwienie
Nerw zasłonowy: przywodziciel długi i krótki (L2–L4), część przywodzicielska przywodziciela wielkiego (L2–L4) i smukły (L2–L3); nerw udowy (L2–L3): grzebieniowy, z możliwym udziałem nerwu zasłonowego; część piszczelowa nerwu kulszowego (L4): część kulszowo-goleniowa przywodziciela wielkiego
Unaczynienie
Tętnica głęboka uda (przy przywodzicielu wielkim także jej tętnice przeszywające) i tętnica zasłonowa; grzebieniowy: tętnica okalająca udo przyśrodkowa i tętnica zasłonowa
Przyczepy i unerwienie mięśni grupy
| Mięsień | Przyczep początkowy | Przyczep końcowy | Unerwienie |
|---|---|---|---|
| Mięsień przywodziciel długimusculus adductor longus | Przednia powierzchnia trzonu kości łonowej, poniżej guzka łonowego | Środkowa 1/3 wargi przyśrodkowej kresy chropawej kości udowej | Nerw zasłonowy (L2–L4) |
| Mięsień przywodziciel krótkimusculus adductor brevis | Trzon i gałąź dolna kości łonowej | Kresa grzebieniowa i górna część wargi przyśrodkowej kresy chropawej kości udowej | Nerw zasłonowy (L2–L4) |
| Mięsień przywodziciel wielkimusculus adductor magnus | Część przywodzicielska: Gałąź dolna kości łonowej; Gałąź kości kulszowejCzęść kulszowo-goleniowa: Guz kulszowy | Część przywodzicielska: Guzowatość pośladkowa i warga przyśrodkowa kresy chropawej kości udowej; Kresa nadkłykciowa przyśrodkowaCzęść kulszowo-goleniowa: Guzek przywodzicieli kości udowej | Część przywodzicielska: nerw zasłonowy (L2–L4); część kulszowo-goleniowa: część piszczelowa nerwu kulszowego (L4) |
| Mięsień grzebieniowymusculus pectineus | Grzebień kości łonowej (na gałęzi górnej kości łonowej) | Kresa grzebieniowa kości udowej (poniżej krętarza mniejszego) | Nerw udowy (L2–L3); czasem dodatkowo nerw zasłonowy |
| Mięsień smukłymusculus gracilis | Trzon i gałąź dolna kości łonowej | Przyśrodkowa powierzchnia górnej części kości piszczelowej (gęsia stopka) | Nerw zasłonowy (L2–L3) |
Funkcja
Staw biodrowy
- Koncentrycznie: cała grupa przywodzi udo. Grzebieniowy dodatkowo je zgina, a przywodziciel długi, krótki, smukły i część przywodzicielska przywodziciela wielkiego pomagają w zgięciu. Część kulszowo-goleniowa przywodziciela wielkiego działa odwrotnie i silnie prostuje biodro
- Ekscentrycznie: kontrola odwodzenia uda przy wykroku w bok, zmianie kierunku i w głębokim przysiadzie
- Statycznie: stabilizacja miednicy i uda w podporze
Staw kolanowy
- Smukły jako jedyny w grupie przechodzi przez kolano: zgina je, rotuje podudzie do wewnątrz i wspiera stabilizację przyśrodkowej strony stawu
Ruch funkcjonalny
- Zmiany kierunku i hamowanie w grach zespołowych
- Kopnięcie piłki, zwłaszcza wewnętrzną częścią stopy
- Wstawanie z głębokiego przysiadu, wchodzenie po schodach i podbiegi
- Jazda na łyżwach i jazda konna
Znaczenie kliniczne
Konsensus z Dohy wyodrębnia w klasyfikacji bólu pachwiny u sportowców osobną kategorię: ból pachwiny związany z przywodzicielami. Dotyczy on zwłaszcza piłki nożnej, hokeja i innych sportów z kopnięciami i gwałtownymi zmianami kierunku, a mięśniem, który w okolicy pachwiny ulega naderwaniu najczęściej, jest przywodziciel długi.
Typowe objawy to ból w pachwinie przy przywodzeniu uda z oporem, ból przy rozciąganiu przywodzicieli, tkliwość przyczepów na kości łonowej oraz ból przy kopnięciu i sprincie.
W badaniu przydaje się test ściskania kolan (squeeze test) i palpacja przyczepów na kości łonowej. Ból pachwiny trzeba odróżnić m.in. od konfliktu udowo-panewkowego (FAI), dolegliwości mięśnia biodrowo-lędźwiowego i przepukliny. W profilaktyce urazów przywodzicieli stosuje się ćwiczenia ekscentryczne, np. ćwiczenie Copenhagen.
Poszczególne mięśnie mają też własne problemy kliniczne:
- Przywodziciel krótki leży między gałęziami nerwu zasłonowego, dlatego wiąże się z rzadkim uciskiem tego nerwu – wysiłkowym bólem przyśrodkowej strony uda z zaburzeniami czucia.
- Przywodziciel wielki ma część kulszowo-goleniową, której urazy przypominają naderwanie mięśni kulszowo-goleniowych z bólem przy guzie kulszowym. Przez rozwór ścięgnisty w dolnej części mięśnia naczynia udowe przechodzą do dołu podkolanowego.
- Mięsień grzebieniowy tworzy dno trójkąta udowego, w pobliżu tętnicy, żyły i nerwu udowego.
- Mięsień smukły razem z krawieckim i półścięgnistym tworzy gęsią stopkę (zapalenie kaletki, tendinopatia). Jego ścięgno bywa pobierane jako przeszczep do rekonstrukcji ACL, po czym warto odbudować siłę zginaczy i rotatorów wewnętrznych kolana.
Najczęstsze pytania
Jakie mięśnie należą do przywodzicieli uda?
W atlasie grupę tworzą: przywodziciel długi, przywodziciel krótki, przywodziciel wielki, mięsień grzebieniowy i mięsień smukły. Wszystkie leżą po przyśrodkowej stronie uda.
Jaki nerw unerwia przywodziciele uda?
Większość grupy unerwia nerw zasłonowy (L2–L4). Wyjątki to mięsień grzebieniowy, unerwiany głównie przez nerw udowy (L2–L3), choć część mięśnia może unerwiać też nerw zasłonowy, oraz część kulszowo-goleniowa przywodziciela wielkiego, do której dochodzi część piszczelowa nerwu kulszowego (L4).
Za co odpowiadają przywodziciele uda?
Przede wszystkim za przywodzenie uda, kontrolę jego odwodzenia przy zmianach kierunku i stabilizację miednicy w podporze. Część z nich pomaga zginać biodro, przywodziciel wielki potrafi je też prostować, a smukły zgina kolano.
Podsumowanie
Przywodziciele uda to pięć mięśni przyśrodkowej strony uda, które przywodzą udo i stabilizują miednicę. Dla fizjoterapeuty są najważniejsze przy bólu pachwiny u sportowców, a poszczególne mięśnie także przy urazach okolicy guza kulszowego (przywodziciel wielki) i dolegliwościach gęsiej stopki (smukły).
Bibliografia
- Bochenek A., Reicher M. Anatomia człowieka. T. 1: Anatomia ogólna, kości, stawy i więzadła, mięśnie. Wyd. 13. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL; 2010.
- Ramage J.L., Varacallo M.A. Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb: Medial Thigh Muscles. W: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. Otwórz źródło
- Jeno S.H., Launico M.V., Schindler G.S. Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb: Thigh Adductor Magnus Muscle. W: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. Otwórz źródło
- Khan I.A., Bordoni B., Varacallo M.A. Anatomy, Bony Pelvis and Lower Limb: Thigh Gracilis Muscle. W: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. Otwórz źródło
- Serner A., Tol J.L., Jomaah N., i wsp. Diagnosis of Acute Groin Injuries: A Prospective Study of 110 Athletes. Am J Sports Med. 2015;43(8):1857–1864. Otwórz źródło
- Bochenek A. Anatomja człowieka: podręcznik dla słuchaczów szkół wyższych i lekarzy. T. 1. Wyd. IV. Kraków: Akademia Umiejętności; 1924, s. 467–468. Otwórz źródło
- Weir A., Brukner P., Delahunt E., i wsp. Doha agreement meeting on terminology and definitions in groin pain in athletes. Br J Sports Med. 2015;49(12):768–774. Otwórz źródło
- Bradshaw C., McCrory P., Bell S., Brukner P. Obturator nerve entrapment. A cause of groin pain in athletes. Am J Sports Med. 1997;25(3):402–408. Otwórz źródło
- Harøy J., Clarsen B., Wiger E.G., i wsp. The Adductor Strengthening Programme prevents groin problems among male football players: a cluster-randomised controlled trial. Br J Sports Med. 2019;53(3):150–157. Otwórz źródło
- Obey M.R., Broski S.M., Spinner R.J., Collins M.S., Krych A.J. Anatomy of the Adductor Magnus Origin: Implications for Proximal Hamstring Injuries. Orthop J Sports Med. 2016;4(1):2325967115625055. Otwórz źródło
- Armour T., Forwell L., Litchfield R., Kirkley A., Amendola N., Fowler P.J. Isokinetic evaluation of internal/external tibial rotation strength after the use of hamstring tendons for anterior cruciate ligament reconstruction. Am J Sports Med. 2004;32(7):1639–1643. Otwórz źródło