Anatomia
Położenie
Kłąb kciuka, warstwa głęboka, pod odwodzicielem krótkim kciuka. Przyczepia się wzdłuż całego trzonu I kości śródręcza.
Przyczep początkowy
- Troczek zginaczy
- Guzek kości czworobocznej większej
Przyczep końcowy
- Promieniowy brzeg i dłoniowa powierzchnia trzonu I kości śródręcza
Unerwienie
Gałąź ruchowa (wsteczna) nerwu pośrodkowego (C8–Th1)
Unaczynienie
Gałąź dłoniowa powierzchowna tętnicy promieniowej
Funkcja
Kciuk
- Koncentrycznie: przeciwstawianie (opozycja) kciuka: zgięcie, przywiedzenie i rotacja I kości śródręcza w stawie nadgarstkowo-śródręcznym
- Ekscentrycznie: kontrola powrotu kciuka z opozycji
- Statycznie: stabilizacja I kości śródręcza przy chwycie
Ruch funkcjonalny
- Dotykanie opuszką kciuka opuszek pozostałych palców
- Trzymanie długopisu, sztućców, kluczy
- Zapinanie guzików i wiązanie sznurówek
Znaczenie kliniczne
Przeciwstawianie kciuka jest podstawą chwytu precyzyjnego i dużej części funkcji ręki. Przeciwstawiacz kciuka jest unerwiony przez nerw pośrodkowy, dlatego w zespole cieśni nadgarstka słabnie, a pacjent ma trudność z precyzyjnymi czynnościami.
Typowe objawy obejmują trudność w dotknięciu opuszką kciuka opuszki palca małego, upuszczanie drobnych przedmiotów, zanik kłębu kciuka oraz drętwienie palców I–III.
Mięsień stabilizuje staw nadgarstkowo-śródręczny kciuka, dlatego jego trening jest elementem programów przy chorobie zwyrodnieniowej stawu podstawy kciuka (rhizarthrosis). Ocenia się go, prosząc o przeciwstawienie kciuka do palca małego wbrew oporowi. Mięsień współtworzy kłąb kciuka z odwodzicielem krótkim kciuka i zginaczem krótkim kciuka. W chwycie szczypcowym współpracuje z zginaczem długim kciuka i przywodzicielem kciuka.
Najczęstsze pytania
Co to jest opozycja kciuka?
To ruch, w którym kciuk obraca się i przesuwa w poprzek dłoni, tak aby jego opuszka dotknęła opuszek pozostałych palców.
Jak zbadać przeciwstawiacz kciuka?
Poproś pacjenta o dotknięcie opuszką kciuka opuszki palca małego i spróbuj rozdzielić palce. Osłabienie wskazuje m.in. na uszkodzenie nerwu pośrodkowego.
Jaki nerw unerwia przeciwstawiacz kciuka?
Gałąź ruchowa (wsteczna) nerwu pośrodkowego (C8–Th1).
Podsumowanie
Mięsień przeciwstawiacz kciuka umożliwia przeciwstawianie kciuka i precyzyjny chwyt. W praktyce ma znaczenie w zespole cieśni nadgarstka i rehabilitacji stawu podstawy kciuka.