Anatomia
Położenie
Kłąb kciuka, warstwa powierzchowna, po stronie promieniowej. Tworzy większą część uwypuklenia kłębu.
Przyczep początkowy
- Troczek zginaczy
- Guzek kości łódeczkowatej i guzek kości czworobocznej większej
Przyczep końcowy
- Promieniowa strona podstawy paliczka bliższego kciuka
- Rozcięgno grzbietowe kciuka
Unerwienie
Gałąź ruchowa (wsteczna) nerwu pośrodkowego (C8–Th1)
Unaczynienie
Gałąź dłoniowa powierzchowna tętnicy promieniowej
Funkcja
Kciuk
- Koncentrycznie: odwodzenie dłoniowe kciuka, czyli odsuwanie go od dłoni pod kątem prostym; współudział w przeciwstawianiu
- Ekscentrycznie: kontrola przywodzenia kciuka
- Statycznie: ustawienie kciuka przed chwytem dużych przedmiotów
Ruch funkcjonalny
- Chwytanie butelki, kubka, dużej piłki
- Rozpoczęcie przeciwstawiania kciuka do palców
- Trzymanie książki
Znaczenie kliniczne
Odwodziciel krótki kciuka jest unerwiony przez gałąź ruchową nerwu pośrodkowego, dlatego w zespole cieśni nadgarstka często jako pierwszy słabnie i zanika. Zanik kłębu kciuka jest objawem zaawansowanego ucisku nerwu.
Typowe objawy obejmują osłabienie odwodzenia kciuka, spłaszczenie kłębu kciuka, upuszczanie przedmiotów oraz drętwienie palców I–III, zwłaszcza w nocy.
Siłę mięśnia ocenia się, prosząc pacjenta o uniesienie kciuka ku sufitowi przy dłoni położonej grzbietem na stole, wbrew oporowi. To jeden z najbardziej czułych testów ruchowych w zespole cieśni nadgarstka. Mięsień współtworzy kłąb kciuka z przeciwstawiaczem kciuka i zginaczem krótkim kciuka. Przy odwodzeniu współpracuje z odwodzicielem długim kciuka, a antagonistą jest przywodziciel kciuka.
Najczęstsze pytania
Dlaczego w zespole cieśni nadgarstka zanika kłąb kciuka?
Nerw pośrodkowy uciskany w kanale nadgarstka unerwia mięśnie kłębu, przede wszystkim odwodziciel krótki kciuka. Długotrwały ucisk powoduje ich osłabienie i zanik.
Jak zbadać odwodziciel krótki kciuka?
Dłoń pacjenta leży grzbietem na stole. Pacjent unosi kciuk pionowo do góry, a terapeuta stawia opór na paliczku bliższym.
Jaki nerw unerwia odwodziciel krótki kciuka?
Gałąź ruchowa (wsteczna) nerwu pośrodkowego (C8–Th1).
Podsumowanie
Mięsień odwodziciel krótki kciuka odwodzi kciuk i przygotowuje go do chwytu. W praktyce jest najważniejszym mięśniem w ocenie ruchowej zespołu cieśni nadgarstka.