Anatomia
Położenie
Okolica podpotyliczna, najbardziej przyśrodkowo, pod prostym tylnym większym głowy. Biegnie od kręgu szczytowego do kości potylicznej. Część jego włókien łączy się przez błonę szczytowo-potyliczną tylną z oponą twardą.
Przyczep początkowy
- Guzek tylny kręgu szczytowego (C1)
Przyczep końcowy
- Przyśrodkowa część kresy karkowej dolnej kości potylicznej
Unerwienie
Nerw podpotyliczny (gałąź tylna C1)
Unaczynienie
Tętnica kręgowa, tętnica potyliczna
Funkcja
Staw szczytowo-potyliczny (C0–C1)
- Koncentrycznie: wyprost głowy
- Ekscentrycznie: kontrola zgięcia głowy
- Statycznie: stabilizacja stawu szczytowo-potylicznego; bardzo bogate unerwienie czuciowe (propriocepcja)
Ruch funkcjonalny
- Utrzymanie pozycji głowy i kierunku wzroku
- Drobne korekty ustawienia głowy przy chodzie i patrzeniu
- Unoszenie wzroku ku górze
Znaczenie kliniczne
Mięsień prosty tylny mniejszy głowy łączy się z oponą twardą przez tzw. most mięśniowo-oponowy. Uważa się, że może to tłumaczyć związek napięcia mięśni podpotylicznych z szyjnopochodnym bólem głowy. Mięsień ma też bardzo dużo wrzecion mięśniowych i odgrywa rolę w propriocepcji szyi.
Typowe objawy obejmują ból u podstawy czaszki, ból głowy promieniujący od potylicy, uczucie sztywności górnej części karku oraz u części pacjentów z bólem szyi zaburzenia równowagi i kontroli ruchu głowy.
Przy przewlekłym bólu szyi opisywano zmiany w budowie mięśni podpotylicznych, np. ich zanik lub zatłuszczenie. W terapii łączy się techniki rozluźniania podpotylicznego, trening głębokich zginaczy szyi i ćwiczenia kontroli ruchu głowy i oczu. Mięsień współpracuje z prostym tylnym większym głowy i skośnym górnym głowy, a powyżej leży półkolcowy głowy.
Najczęstsze pytania
Co to jest most mięśniowo-oponowy?
To połączenie tkankowe między mięśniami podpotylicznymi, m.in. prostym tylnym mniejszym głowy, a oponą twardą rdzenia kręgowego. Może przenosić napięcie mięśni na oponę.
Czy mięsień prosty tylny mniejszy wpływa na równowagę?
Może. Ma bardzo dużo receptorów czucia głębokiego i dostarcza informacji o pozycji głowy, które są potrzebne do kontroli równowagi i ruchów oczu.
Jaki nerw unerwia prosty tylny mniejszy głowy?
Nerw podpotyliczny, gałąź tylna nerwu rdzeniowego C1.
Podsumowanie
Mięsień prosty tylny mniejszy głowy prostuje głowę i dostarcza informacji o jej pozycji. W praktyce ma znaczenie w szyjnopochodnym bólu głowy i zaburzeniach kontroli ruchu szyi.