Anatomia
Położenie
Wzdłuż kręgosłupa, od kości krzyżowej do czaszki, w rowkach między wyrostkami kolczystymi a kątami żeber. Trzy pasma: boczne (biodrowo-żebrowy), pośrednie (najdłuższy) i przyśrodkowe (kolcowy).
Przyczepy początkowe
Wspólne ścięgno
- Tylna powierzchnia kości krzyżowej, grzebień biodrowy
- Wyrostki kolczyste kręgów lędźwiowych i dolnych piersiowych
Pasma szyjne i głowy
- Żebra i wyrostki poprzeczne kręgów piersiowych
Przyczepy końcowe
Mięsień biodrowo-żebrowy
- Kąty żeber, wyrostki poprzeczne dolnych kręgów szyjnych
Mięsień najdłuższy
- Wyrostki poprzeczne kręgów piersiowych i szyjnych, żebra, wyrostek sutkowaty
Mięsień kolcowy
- Wyrostki kolczyste kręgów piersiowych i szyjnych
Unerwienie
Gałęzie tylne nerwów rdzeniowych (odcinkowo)
Unaczynienie
Tętnice międzyżebrowe tylne, tętnice lędźwiowe, tętnice kręgowa i potyliczna (część szyjna)
Funkcja
Kręgosłup
- Koncentrycznie: wyprost kręgosłupa (obustronnie), zgięcie boczne (jednostronnie)
- Ekscentrycznie: kontrola pochylania tułowia do przodu
- Statycznie: utrzymanie wyprostowanej postawy przy staniu, siedzeniu i dźwiganiu
Ruch funkcjonalny
- Podnoszenie przedmiotów z podłogi
- Utrzymanie postawy przy pracy w pochyleniu
- Prostowanie się ze skłonu
Znaczenie kliniczne
Prostownik grzbietu uczestniczy w niespecyficznym bólu dolnego odcinka kręgosłupa. U osób z przewlekłym bólem często występuje ochronne napięcie i brak rozluźnienia w pełnym skłonie (zjawisko flexion-relaxation), a także niższa wytrzymałość prostowników.
Typowe objawy obejmują ból przykręgosłupowy po wysiłku lub długim staniu, sztywność pleców rano, ból przy prostowaniu się ze skłonu oraz szybkie męczenie się pleców.
Wytrzymałość ocenia się testem Biering-Sørensena. Stopniowane ćwiczenia wzmacniające prostowniki są skuteczne w przewlekłym bólu pleców i ważne w profilaktyce złamań kręgów przy osteoporozie. Pasma opisano osobno: biodrowo-żebrowy lędźwi, najdłuższy klatki piersiowej i kolcowy klatki piersiowej. Głębiej leżą mięśnie wielodzielne lędźwi, a antagonistą jest prosty brzucha.
Najczęstsze pytania
Z jakich mięśni składa się prostownik grzbietu?
Z trzech pasm: biodrowo-żebrowego (bocznie), najdłuższego (pośrodku) i kolcowego (przyśrodkowo). Każde dzieli się na części lędźwiowe, piersiowe, szyjne lub głowy.
Jakie ćwiczenia wzmacniają prostownik grzbietu?
Np. wyprosty tułowia na ławce rzymskiej, martwy ciąg, „ptak-pies” i utrzymywanie tułowia w poziomie. Dobór zależy od objawów i tolerancji obciążenia.
Czy napięty prostownik grzbietu powoduje ból pleców?
Napięcie jest częściej reakcją ochronną na ból niż jego przyczyną. Pomaga stopniowy ruch i wzmacnianie, a nie tylko rozluźnianie.
Podsumowanie
Prostownik grzbietu prostuje kręgosłup i utrzymuje postawę. W praktyce fizjoterapeuty jest kluczowy w bólu dolnego odcinka pleców, treningu wytrzymałości tułowia i ćwiczeniach przy osteoporozie.