Anatomia
Położenie
Dolna część pleców, najbardziej boczne pasmo mięśnia prostownika grzbietu, bocznie od mięśnia najdłuższego. Zaczyna się wspólnym ścięgnem prostowników na kości krzyżowej i grzebieniu biodrowym.
Przyczep początkowy
- Grzebień biodrowy (część tylna)
- Kość krzyżowa i wspólne ścięgno prostownika grzbietu
- Powięź piersiowo-lędźwiowa
Przyczep końcowy
- Kąty dolnych 6–8 żeber
- Wyrostki poprzeczne (żebrowe) kręgów L1–L4 (część lędźwiowa)
Unerwienie
Gałęzie tylne nerwów rdzeniowych odcinka piersiowego dolnego i lędźwiowego
Unaczynienie
Tętnice lędźwiowe, tętnice międzyżebrowe tylne
Funkcja
Kręgosłup lędźwiowy
- Koncentrycznie: wyprost kręgosłupa (obustronnie) i zgięcie boczne (jednostronnie)
- Ekscentrycznie: kontrola pochylania tułowia do przodu i w bok
- Statycznie: stabilizacja odcinka lędźwiowego i miednicy w staniu i chodzie
Klatka piersiowa
- Koncentrycznie: obniżanie dolnych żeber przy wydechu wymuszonym
Ruch funkcjonalny
- Podnoszenie przedmiotów z podłogi, martwy ciąg
- Pochylanie się nad zlewem, praca w ogrodzie
- Utrzymanie postawy przy noszeniu ciężarów w jednej ręce
Znaczenie kliniczne
Mięsień biodrowo-żebrowy lędźwi jest częścią prostownika grzbietu i często uczestniczy w niespecyficznym bólu dolnego odcinka kręgosłupa. U osób z przewlekłym bólem pleców obserwuje się często nadmierne, ochronne napięcie prostowników i brak ich rozluźnienia przy pełnym skłonie (brak zjawiska flexion-relaxation).
Typowe objawy obejmują ból boczno-lędźwiowy, ból promieniujący w okolicę pośladka i grzebienia biodrowego, ból przy prostowaniu się ze skłonu oraz sztywność pleców po długim siedzeniu.
W terapii bólu dolnego odcinka pleców korzystne są stopniowane ćwiczenia, w tym wzmacnianie prostowników grzbietu oraz praca nad zaufaniem do ruchu. Ból w tej okolicy wymaga różnicowania z bólem stawów krzyżowo-biodrowych i czworobocznego lędźwi. Mięsień współpracuje z najdłuższym klatki piersiowej i wielodzielnymi lędźwi, a przy wyproście biodra i tułowia z pośladkowym wielkim.
Najczęstsze pytania
Co to jest prostownik grzbietu?
To grupa mięśni biegnących wzdłuż kręgosłupa: biodrowo-żebrowy (bocznie), najdłuższy (pośrodku) i kolcowy (przyśrodkowo). Prostują kręgosłup i kontrolują pochylanie tułowia.
Czy wzmacnianie prostowników grzbietu pomaga na ból pleców?
U wielu osób z przewlekłym bólem pleców stopniowane ćwiczenia, w tym wzmacnianie prostowników, zmniejszają ból i poprawiają funkcję. Program dobiera się indywidualnie.
Jaki nerw unerwia mięsień biodrowo-żebrowy lędźwi?
Gałęzie tylne nerwów rdzeniowych odcinka piersiowego dolnego i lędźwiowego.
Podsumowanie
Mięsień biodrowo-żebrowy lędźwi prostuje i zgina bocznie kręgosłup oraz kontroluje pochylanie tułowia. W praktyce ma znaczenie w bólu dolnego odcinka pleców i treningu prostowników grzbietu.