Anatomia
Położenie
Warstwa powierzchowna dolnej i bocznej części grzbietu. W górnej części przykrywa go mięsień czworoboczny. Tworzy tylną ścianę dołu pachowego, a jego ścięgno owija się wokół mięśnia obłego większego.
Przyczep początkowy
- Wyrostki kolczyste Th7–Th12
- Powięź piersiowo-lędźwiowa (wyrostki kolczyste kręgów lędźwiowych i kości krzyżowej)
- Tylna część grzebienia biodrowego
- Żebra IX/X–XII, często także kąt dolny łopatki
Przyczep końcowy
- Dno bruzdy międzyguzkowej kości ramiennej
Unerwienie
Nerw piersiowo-grzbietowy (C6–C8)
Unaczynienie
Tętnica piersiowo-grzbietowa, gałęzie tętnic międzyżebrowych tylnych i lędźwiowych
Funkcja
Staw ramienny
- Koncentrycznie: wyprost, przywodzenie i rotacja wewnętrzna ramienia
- Ekscentrycznie: kontrola zgięcia i odwiedzenia ramienia, np. przy opuszczaniu się z drążka
- Statycznie: obniżanie obręczy barkowej i utrzymanie ciężaru ciała na rękach
Tułów i miednica
- Przy ustalonych kończynach: podciąganie tułowia ku górze i unoszenie miednicy
- Statycznie: udział w stabilizacji odcinka lędźwiowo-miednicznego przez powięź piersiowo-lędźwiową
Ruch funkcjonalny
- Podciąganie się, wspinanie, pływanie
- Chodzenie o kulach, przesiadanie się z wózka, wstawanie z podparciem rąk
- Pchanie się na rękach w podporze
Znaczenie kliniczne
Skrócenie mięśnia najszerszego grzbietu ogranicza zgięcie ramienia i ruchy nad głową. Typową kompensacją jest nasilenie lordozy lędźwiowej i wysuwanie żeber przy unoszeniu rąk. Mięsień bywa źródłem przeciążeń u pływaków, wspinaczy i osób trenujących podciąganie.
Typowe objawy obejmują ograniczenie uniesienia rąk nad głowę z wyprostowanym kręgosłupem, ból w tylnej części pachy i okolicy kąta dolnego łopatki oraz napięcie w bocznej części grzbietu.
Dla osób poruszających się na wózku i chodzących o kulach jest jednym z najważniejszych mięśni, bo przenosi ciężar ciała przez kończyny górne. Jego siła i wytrzymałość to istotny cel rehabilitacji po urazach rdzenia kręgowego. Ze względu na wielkość i ukrwienie bywa też wykorzystywany jako płat w chirurgii rekonstrukcyjnej.
Podsumowanie
Mięsień najszerszy grzbietu łączy kończynę górną z tułowiem i miednicą. Prostuje, przywodzi i rotuje wewnętrznie ramię, a przy ustalonych rękach podciąga tułów. W praktyce ma znaczenie zarówno przy ograniczeniu ruchów nad głową, jak i w rehabilitacji osób, które przenoszą ciężar ciała na ręce.