Anatomia
Położenie
Tylna powierzchnia kości krzyżowej, pod rozcięgnem prostownika grzbietu. Wypełniają rowek między wyrostkami kolczystymi a kolcem biodrowym tylnym górnym.
Przyczep początkowy
- Tylna powierzchnia kości krzyżowej (do otworu S4)
- Kolec biodrowy tylny górny i więzadła krzyżowo-biodrowe tylne
- Rozcięgno mięśnia prostownika grzbietu
Przyczep końcowy
- Wyrostki kolczyste dolnych kręgów lędźwiowych (L4–L5)
Unerwienie
Gałęzie przyśrodkowe gałęzi tylnych nerwów L5–S3
Unaczynienie
Tętnice krzyżowe boczne, tętnice lędźwiowe
Funkcja
Przejście lędźwiowo-krzyżowe
- Statycznie: stabilizacja segmentów L4–S1, napinanie powięzi piersiowo-lędźwiowej, dociskanie stawu krzyżowo-biodrowego
- Koncentrycznie: wyprost odcinka lędźwiowego i nachylenie miednicy
- Ekscentrycznie: kontrola zgięcia przy pochylaniu
Ruch funkcjonalny
- Podnoszenie z podłogi
- Stanie i chód (stabilizacja miednicy)
- Wstawanie z siedzenia
Znaczenie kliniczne
Ta część mięśni wielodzielnych stabilizuje przejście lędźwiowo-krzyżowe, najczęstszą lokalizację zmian krążka L5–S1. Po epizodzie bólu pleców i przy korzeniopatii obserwuje się zanik i zatłuszczenie mięśni wielodzielnych na poziomie dolegliwości, które mogą się utrzymywać po ustąpieniu bólu.
Typowe objawy obejmują ból krzyża i okolicy stawu krzyżowo-biodrowego, ból przy wstawaniu i dźwiganiu oraz nawracające epizody bólu dolnego odcinka pleców.
Ból w tej okolicy wymaga różnicowania z dysfunkcją stawu krzyżowo-biodrowego i korzeniopatią. W rehabilitacji stosuje się ćwiczenia kontroli ruchu i stopniowane wzmacnianie prostowników. Mięśnie przedłużają wielodzielne lędźwi i współpracują z prostownikiem grzbietu oraz pośladkowym wielkim.
Najczęstsze pytania
Jaka jest funkcja mięśni wielodzielnych okolicy krzyżowej?
Stabilizują dolne segmenty kręgosłupa lędźwiowego i staw krzyżowo-biodrowy oraz prostują odcinek lędźwiowy.
Czy mięśnie wielodzielne zanikają przy bólu pleców?
Tak, po epizodach bólu i przy korzeniopatii obserwuje się ich zmniejszenie i zatłuszczenie, często na poziomie objawów.
Jaki nerw unerwia mięśnie wielodzielne okolicy krzyżowej?
Gałęzie przyśrodkowe gałęzi tylnych nerwów L5–S3.
Podsumowanie
Mięśnie wielodzielne okolicy krzyżowej stabilizują przejście lędźwiowo-krzyżowe i staw krzyżowo-biodrowy. W praktyce są ważne w bólu krzyża i nawracającym bólu pleców.