Anatomia
Położenie
Wokół szpary powiek i oczodołu, bezpośrednio pod skórą. Dzieli się na część oczodołową (zewnętrzną), powiekową (w powiekach) i łzową (przy worku łzowym).
Przyczep początkowy
- Więzadło przyśrodkowe powiek
- Wyrostek czołowy szczęki i część nosowa kości czołowej
- Kość łzowa (część łzowa)
Przyczep końcowy
- Szew powiekowy boczny
- Skóra okolicy oczodołu i brwi
Unerwienie
Gałęzie skroniowe i jarzmowe nerwu twarzowego (VII)
Unaczynienie
Tętnica twarzowa, tętnica skroniowa powierzchowna, gałęzie tętnicy ocznej
Funkcja
Powieki
- Koncentrycznie: zamykanie powiek: delikatne (część powiekowa, mruganie) i mocne zaciskanie (część oczodołowa)
- Statycznie: utrzymanie powiek przy gałce ocznej i odpływ łez (część łzowa)
Ruch funkcjonalny
- Mruganie i nawilżanie oka
- Mrużenie oczu w jasnym świetle
- Mimika: uśmiech „oczami”, wyraz zmęczenia, płacz
Znaczenie kliniczne
Mięsień okrężny oka jest unerwiany przez nerw twarzowy. W porażeniu nerwu twarzowego (np. porażeniu Bella) pacjent nie może domknąć oka (niedomykalność powiek, lagophthalmos). Przy próbie zamknięcia gałka oczna ucieka ku górze (objaw Bella). Brak mrugania grozi wysuszeniem i uszkodzeniem rogówki.
Typowe objawy obejmują niepełne zamykanie oka po stronie porażenia, łzawienie lub suchość oka, opadanie dolnej powieki, a w okresie zdrowienia synkinezy, np. mimowolne przymykanie oka przy uśmiechu.
W rehabilitacji porażenia nerwu twarzowego stosuje się ćwiczenia mimiczne przed lustrem, reedukację nerwowo-mięśniową i zapobieganie synkinezom. Ochroną rogówki zajmuje się lekarz (krople, opatrunki). Mimowolne, nadmierne zaciskanie powiek to kurcz powiek (blepharospasmus). Funkcję nerwu twarzowego ocenia się też, prosząc pacjenta o uniesienie brwi przez mięsień potyliczno-czołowy.
Najczęstsze pytania
Dlaczego w porażeniu Bella oko się nie zamyka?
Porażony nerw twarzowy nie pobudza mięśnia okrężnego oka, który zamyka powieki. Dlatego oko pozostaje częściowo otwarte i wymaga ochrony przed wysychaniem.
Co to są synkinezy twarzy?
To mimowolne ruchy jednej części twarzy przy ruchu innej, np. zamykanie oka przy uśmiechu. Pojawiają się w trakcie regeneracji nerwu twarzowego.
Jaki nerw unerwia mięsień okrężny oka?
Gałęzie skroniowe i jarzmowe nerwu twarzowego (nerw czaszkowy VII).
Podsumowanie
Mięsień okrężny oka zamyka powieki i umożliwia mruganie. W praktyce ma kluczowe znaczenie w ocenie i rehabilitacji porażenia nerwu twarzowego.