Anatomia
Położenie
Dno miednicy mniejszej. Szeroki, lejkowaty mięsień rozpięty między kością łonową, ścianami bocznymi miednicy i kością guziczną. Otacza cewkę moczową, pochwę (u kobiet) i odbytnicę.
Przyczepy początkowe
Mięsień łonowo-odbytniczy
- Tylna powierzchnia trzonu kości łonowej
Mięsień łonowo-guziczny
- Tylna powierzchnia kości łonowej, przednia część łuku ścięgnistego
Mięsień biodrowo-guziczny
- Łuk ścięgnisty powięzi zasłonowej, kolec kulszowy
Przyczep końcowy
- Pętla wokół odbytnicy (łonowo-odbytniczy)
- Ciało krocza, więzadło odbytowo-guziczne i kość guziczna
Unerwienie
Nerw do mięśnia dźwigacza odbytu (S3–S4), gałęzie nerwu sromowego
Unaczynienie
Tętnica pośladkowa dolna, tętnica sromowa wewnętrzna, tętnica pęcherzowa dolna
Funkcja
Dno miednicy
- Statycznie: podtrzymywanie narządów miednicy (pęcherza, macicy, odbytnicy), stałe napięcie spoczynkowe
- Koncentrycznie: unoszenie dna miednicy i zaciskanie cewki moczowej, pochwy i odbytnicy (np. przy kaszlu)
- Ekscentrycznie: rozluźnienie przy oddawaniu moczu i stolca oraz podczas porodu
Ruch funkcjonalny
- Odruchowy skurcz przy kaszlu, kichaniu i skoku
- Współpraca z przeponą i poprzecznym brzucha przy oddychaniu i dźwiganiu
- Utrzymanie zamknięcia odbytu (łonowo-odbytniczy, kąt odbytowo-odbytniczy)
Znaczenie kliniczne
Osłabienie lub uszkodzenie mięśnia dźwigacza odbytu wiąże się z wysiłkowym nietrzymaniem moczu, obniżeniem narządów miednicy i nietrzymaniem stolca lub gazów. Mięsień może zostać oderwany przy porodzie drogami natury. Nadmierne napięcie wiąże się z bólem miednicy, bolesnym współżyciem i zaparciami.
Typowe objawy obejmują popuszczanie moczu przy kaszlu lub skoku, uczucie ciężaru w pochwie, trudność w zatrzymaniu gazów oraz przy nadmiernym napięciu ból w kroczu i podczas badania.
Funkcję ocenia fizjoterapeuta uroginekologiczny (badanie per vaginam lub per rectum, USG, biofeedback). Trening mięśni dna miednicy jest pierwszym wyborem w wysiłkowym nietrzymaniu moczu, a przy nadmiernym napięciu stosuje się naukę rozluźniania. Części opisano osobno: łonowo-odbytniczy, łonowo-guziczny i biodrowo-guziczny. Mięsień współpracuje z przeponą i poprzecznym brzucha.
Najczęstsze pytania
Z jakich części składa się mięsień dźwigacz odbytu?
Z mięśni łonowo-odbytniczego, łonowo-guzicznego i biodrowo-guzicznego. Razem z mięśniem guzicznym tworzą przeponę miednicy.
Czy ćwiczenia Kegla pomagają na nietrzymanie moczu?
Tak, trening mięśni dna miednicy jest skuteczny w wysiłkowym nietrzymaniu moczu, zwłaszcza prowadzony przez fizjoterapeutę i wykonywany regularnie przez kilka miesięcy.
Czy dno miednicy może być zbyt napięte?
Tak. Nadmierne napięcie mięśni dna miednicy może dawać ból miednicy, bolesne współżycie i trudności z oddawaniem moczu lub stolca. Wtedy uczy się rozluźniania, a nie samego napinania.
Podsumowanie
Mięsień dźwigacz odbytu jest główną częścią dna miednicy i podtrzymuje narządy oraz wspiera trzymanie moczu i stolca. W praktyce ma kluczowe znaczenie w fizjoterapii uroginekologicznej.